CÁC VẤN ĐỀ THƯỜNG GẶP VỀ XƯƠNG KHỚP

● TS.BS. Tăng Hà Nam Anh

CÁC BIẾN CHỨNG CÓ THỂ GẶP DO GÃY XƯƠNG

▶ Sốc
Biến chứng đầu tiên có thể kể đến là sốc (tức là bệnh nhân bị tụt huyết áp đột ngột). Biến chứng này có thể dẫn đến chết người trong vòng 24-48 giờ đầu tiên.

Sốc trong gãy xương có hai cơ chế: Một là do bệnh nhân bị đau quá, đặc biệt là trong trường hợp bệnh nhân bị gãy xương lớn hoặc gãy nhiều xương thì đau sẽ làm cho bệnh nhân rơi vào tình trạng sốc.

Hai là bệnh nhân bị sốc do mất nhiều máu. Nếu nhìn từ bên ngoài thì không ai nghĩ gãy xương lại có thể mất nhiều máu. Nhưng thực chất nếu một người bị gãy nhiều xương, gãy xương lớn chẳng hạn như xương đùi thì có thể mất từ 500-700ml máu, tức là mất khoảng 1/5 lượng máu có trong cơ thể vì một người bình thường chỉ có khoảng 3,5l máu. Và nếu mất đột ngột 30% thể tích máu thì bệnh nhân đã có nguy cơ rơi vào trạng thái sốc.

Tắc mạch máu do mỡ

Biến chứng này có thể xảy ra trong những ngày đầu tiên sau khi gãy xương và cũng có thể gây tử vong rất nhanh. Khi gãy xương thì những hạt mỡ trong tủy xương sẽ theo máu đi về động mạch phổi và gây ra tình trạng viêm phù nề trên toàn bộ phổi (gọi là tắc mạch máu do mỡ) khiến bệnh nhân rơi vào tình trạng “chết đuối trên cạn”, tức là không đủ oxy để hô hấp dẫn đến tử vong. Người ta nhận thấy gãy xương càng lớn, gãy càng nhiều xương, gãy xương kèm theo dập nát mô mềm, ví dụ, trong trường hợp bị xe tông vào cẳng chân mà xe đó đang chạy ở tốc độ cao sẽ làm dập nát mô mềm bao xung quanh và sẽ có nguy cơ cao bị tắc mạch máu do mỡ.

Tắc mạch máu

Trường hợp này có thể xảy ra ở bệnh nhân bị gãy xương ở vùng khớp, khuỷu. Lý do là ở những vùng này, mạch máu nằm sát vào xương, vì vậy, khi xương bị gãy sẽ dễ chọc vào mạch máu làm cho mạch máu bị tắc. Khi bị tắc mạch, nếu chúng ta không phát hiện kịp thời để mà nối mạch thì khả năng bị hoại tử chi và phải cưa chân là rất cao.

Chèn ép khoang

Biến chứng này ít gặp hơn và có thể hiểu một cách hình ảnh như sau: Hệ thống cơ của chúng ta nằm trong một cái cân, cân này có vai trò làm tăng sức mạnh cho cơ. Tuy nhiên, đặc tính của cân này không giãn nỡ được, vì vậy, khi bị chấn thương hoặc bị áp lực đè nén từ bên ngoài thì áp lực khoang giữa cân cơ sẽ bị tăng lên, gây chèn ép và làm chết các cơ thần kinh và mạch máu nhỏ trong khoang khiến toàn bộ cơ tại đó bị chết. Khi các cơ chết thì sẽ phóng thích ra những độc tố và độc tố này sẽ theo máu đi về tim và gây ra suy đa cơ quan, có thể gây tử vong hoặc gây ra một tình trạng hoại tử chi.

Cẩn thận khi đi đứng, sinh hoạt tránh các rủi ro té ngã. Khi không may bị té ngã, chấn thương mà nghi ngờ gãy xương, người nhà cần biết cách xử trí trước khi đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế bằng cách: dùng nẹp, băng y tế để cố định xương gãy nhằm mục đích giảm đau cho bệnh nhân, cho bệnh nhân uống thuốc giảm đau nếu bệnh nhân đau không chịu nổi, sau đó chuyển bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất càng sớm càng tốt.

CÁC BIẾN CHỨNG CÓ THỂ GẶP KHI BÓ BỘT

▶ Khi một người bị gãy xương, tùy trường hợp bác sĩ sẽ chỉ định mổ hay bó bột. Đối với trường hợp bó bột thì biến chứng nguy hiểm có thể gặp là tắc mạch máu và hoại tử chi, dẫn đến cưa cụt chân nếu không phát hiện kịp thời.

Để tránh biến chứng này, sau khi bó bột, bệnh nhân và người nhà cần theo dõi sát và quay trở lại cơ sở y tế ngay sau khi phát hiện các dấu hiệu bất thường sau:

- Chân hoặc tay bó bột bị sưng lên, đau nhức liên tục hoặc tím tái. Bình thường, khi xương gãy được cố định bằng bột rồi thì sẽ không đau nữa, nếu vẫn còn đau thì chứng tỏ là có vấn đề.

- Có dịch hoặc máu thấm qua bột.

Lưu ý: Trường hợp bệnh nhân phát hiện các dấu hiệu bất thường trên nhưng vì nhà ở quá xa cơ sở y tế thì bệnh nhân cần xử trí bằng cách: nhúng chân hoặc tay bó bột vào nước cho bột mềm ra rồi dùng kéo cắt bột ra, sau đó quay lại cơ sở y tế bó bột ban đầu hoặc tới ngay cơ sở y tế gần nhất trong trường hợp khẩn cấp.

các vấn đề xương khớp

TẠI SAO PHỤ NỮ TỪ 45 TUỔI TRỞ LÊN DỄ GÃY XƯƠNG VÀ NGUY HIỂM TỚI TÍNH MẠNG?

▶ Gãy xương ở phụ nữ từ 45 tuổi trở lên có nguyên nhân hàng đầu là do loãng xương.

Loãng xương làm cho xương mảnh vỏ, rỗ mặt trong và đứt gãy các liên kết trong cấu trúc xương làm cho xương yếu, giòn và dễ gãy.

Nguyên nhân phụ nữ dễ bị loãng xương là do đặc điểm về giới nên kích thước bộ xương và cấu trúc xương nhỏ. Phụ nữ lại phải trải qua các thời kỳ mang thai, cho con bú và mãn kinh nên cơ thể bị giảm lượng canxi nhiều.

Chế độ ăn ít canxi và lối sống ít thể dục thể thao của nhiều phụ nữ nói chung cũng làm cho cơ thể không được nạp đủ lượng canxi cần thiết và không được bổ sung kịp thời.

Khi xương vừa yếu, vừa thiếu, chỉ cần vấp té, phụ nữ cũng có thể bị gãy xương và có thể gãy cả xương to như xương hông. Gãy xương hông rất nguy hiểm vì có thể dẫn đến nhiều biến chứng, trong đó biến chứng thuyên tắc mạch máu do mỡ có thể gây tử vong rất nhanh.

ĐAU NHỨC XƯƠNG KHỚP Ở NGƯỜI TRẺ

Chào bác sĩ! Em là nữ, mới 27 tuổi, chưa có gia đình nhưng em luôn cảm thấy đau nhức xương khớp. Đôi lúc em bị đau nhiều ở vùng thắt lưng, vùng hông, đặc biệt đau nhiều nhất và thường trực nhất là ở vị trí từ khớp háng đến bàn chân. Em đã đi khám ở khoa cơ xương khớp nhưng bác sĩ bảo không có vấn đề gì. Bác sĩ cho em hỏi đau nhức xương khớp ngoài nguyên nhân tại khớp thì còn có thể do các bệnh toàn thân nào gây ra? Em sợ em bị bệnh nào đó nghiêm trọng gây ảnh hưởng nặng nề lên xương khớp mà em không biết. Em cảm ơn bác sĩ!

▶ Đau nhức xương khớp toàn thân là một biểu hiện không phải hiếm gặp, đặc biệt ở phụ nữ, do nhiều nguyên nhân; có thể do một số bệnh lý đặc hiệu ở hệ cơ xương khớp hoặc một bệnh lý toàn thân khác, song nhiều khi cũng không tìm được một nguyên nhân rõ ràng nào. Một số vấn đề có thể gây đau nhức toàn thân ở những người trẻ bao gồm:

- Giai đoạn đầu của bệnh lý viêm khớp tự miễn như viêm khớp dạng thấp hay Lupus ban đỏ hệ thống, người bệnh cũng có thể chỉ đau nhức khớp không đặc hiệu, có thể thấy mệt mỏi toàn thân. Việc thăm khám kỹ lưỡng và làm các xét nghiệm đặc hiệu có thể giúp chẩn đoán các bệnh lý này ở giai đoạn sớm; nhưng nếu các xét nghiệm vẫn chưa có gì đặc biệt thì có thể là không có những bệnh lý này, hoặc ở giai đoạn rất sớm chưa rõ ràng, cần tiếp tục theo dõi.

- Bệnh lý viêm khớp và cột sống như viêm cột sống dính khớp, là bệnh gặp chủ yếu ở người trẻ, hay gặp ở nam giới, song nữ giới cũng có thể ảnh hưởng; với triệu chứng ban đầu có thể cũng chỉ là đau mỏi cổ - lưng, đau ở các điểm bám gân cạnh các khớp ở tay chân; dần dần có thể thấy rõ hơn tình trạng đau, cứng khớp và cột sống, đặc biệt vào buổi sáng. Ở giai đoạn sớm của bệnh, việc chụp X-quang khớp và cột sống có thể chưa thấy bất thường; xét nghiệm máu có thể thấy có biểu hiện viêm, hoặc đôi khi bình thường ở giai đoạn rất sớm của bệnh.

- Chứng đau cơ sợi (fibromyalgia) hay gặp ở phụ nữ trẻ và trung niên là một chứng bệnh chưa rõ nguyên nhân, có thể có liên quan đến thay đổi ngưỡng đau của cơ thể, gây tình trang đau nhức cơ, xương, khớp, đau các điểm bám gân nhiều nơi kéo dài; song các xét nghiệm máu và các thăm dò khác thường bình thường. Người bệnh cũng có thể có các biểu hiện khác như cảm giác hay mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ..., và mặc dù các triệu chứng thường dai dẳng kéo dài, song nhìn chung, bệnh không gây ảnh hưởng nặng đến thể trạng sức khỏe thể chất nói chung.

- Một số bệnh lý của cột sống, bệnh lý đĩa đệm ở cột sống cổ, cột sống thắt lưng có thể gây đau mỏi cổ, lưng, tay chân, có thể kèm tê bì vùng tay, chân do ảnh hưởng đến các rễ thần kinh cột sống. Tuy nhiên, hiếm khi bệnh lý đĩa đệm cột sống gây đau mỏi tất cả các khớp toàn thân.

- Một số bệnh lý toàn thân khác đôi khi cũng gây đau mỏi khớp không đặc hiệu như bệnh nội tiết chẳng hạn bệnh của tuyến giáp, bệnh máu, hay thiếu hụt một số vi chất dinh dưỡng nào đó... Nói chung là nhiều bệnh có thể gây ra đau nhức xương khớp, song thường thì ngoài đau mỏi khớp, người bệnh sẽ có các dấu hiệu khác của các bệnh lý này. Tất nhiên, không phải cứ đau mỏi khớp là phải đi tầm soát tất cả các bệnh lý toàn thân khác, trừ khi có các dấu hiệu bất thường khác gợi ý một bệnh lý nào đó.

Bạn mới có 27 tuổi, nếu triệu chứng đau mỏi khớp đã kéo dài, song khớp không có biểu hiện sưng, nóng; vận động đi lại nhìn chung bình thường; việc ăn ngủ ít ảnh hưởng, không sụt cân, không nóng sốt và các xét nghiệm khi đi khám cơ xương khớp chưa thấy gì đặc biệt thì thông thường chúng tôi cho rằng đây là những tình trạng đau xương khớp không đặc hiệu hoặc chứng đau cơ sợi (fibromyalgia) như nói ở trên; nên cũng không nên quá lo lắng. Có thể bác sĩ sẽ kê một số thuốc để giảm triệu chứng và tiếp tục theo dõi tầm soát để phát hiện các bệnh lý đặc hiệu khác nếu triệu chứng vẫn còn dai dẳng hoặc là nặng lên.

TS.BS. Nguyễn Đình Khoa
Trưởng khoa Nội Cơ Xương Khớp - BV Chợ Rẫy

loading