Làm thế nào để khỏi vẹo cột sống

Xương sống là gì và cấu trúc của xương sống

Suốt đời người lao động chân tay và trí óc, ở tư thế ngồi, đứng hay đi lại, cột sống đều chịu mọi trọng tải lớn và có ý nghĩa sống còn đối với cơ thể.

Xương sống là cột trụ của thân mình, là cột cái của bộ khung xương. Các xương sườn tạo thành lổng ngực, các bắp thịt ngực và bụng đều bám vào xương sống. Tay chân, qua các xương đòn, xương chậu, đều tựa vào cột sống. Cột trụ đó vững vàng và uyển chuyển, nhờ một chồng 33 đốt sống, đệm giữa bằng những đĩa sống có tính đàn hồi để chống ma sát và giảm xóc khi lao động, đi lại, chạy nhảy... Các dây chằng và bắp thịt nhỏ bện cho cột sống thêm bền.

Cột sống là trung tâm phát đi mọi cử động của thân thể. Nhờ cột sống uốn dẻo mà cơ thể kịp thời duy trì được thế thăng bằng.

Cũng như hộp sọ bảo vệ não bộ, cột sống là cái ống xương rắn chắc bảo vệ tủy sống từ não nối xuống. Qua các lỗ giữa các đốt sống, tua tủa những hệ thần kinh từ não tủy tỏa ra toàn thân. Hệ thần kinh như một mạng dây điện, đảm bảo thông tin thông suốt, chỉ huy bộ máy cơ thể hoạt động điều hòa. Tủy sống là gốc mang bộ rễ thần kinh, phát ra các phản xạ. Vì thế bấm nắn sống lưng gây ra các phản xạ làm giảm đau mãi tận các phủ tạng trong sâu. Và tổn thương cột sống sẽ làm căng cứng bắp thịt, mặt khác một điểm đau ở xa cũng ảnh hưởng đến tư thế cột sống.

Ở người khỏe mạnh, sức nặng của thân hình ở tư thế đứng thẳng uốn cột sống thành hình chữ S khi nhìn nghiêng, còn nhìn trước mặt tưởng như cột sống vẫn thẳng băng. Nhờ uốn khúc rồng rắn như thế, cột sống trở nên mềm dẻo, cử động dễ dàng, chịu nổi trọng tải lớn, khối lượng vận động nặng.

Em bé mới đẻ, cột sống tương đối thẳng. Khi bé biết ngẩng đầu, đoạn sống cổ cong ra trước để đỡ cái đầu. Khi biết ngồi, hình thành đoạn cong ngực. Khi biết đứng và đi, đến lượt đoạn sống hông cong ra trước, và đoạn sống cùng cụt cong ra sau.

Các đoạn cong ở cổ và ngực cố định lúc 7 tuổi; đoạn cong thắt lưng muộn hơn; đến 12 tuổi mới hoàn thành. Con trai từ 13 tuổi xương sống dài ra rất nhanh, và trưởng thành ở tuổi 25. Giai đoạn này ở con gái là từ 8 đến 18 tuổi.

Ở lứa tuổi đang lớn, suốt quá trình hình thành các đường cong, phát triển chiều dài, biến đổi cấu trúc, bản thân các đốt sống và gân cơ, gân chằng còn non yếu nên cột sống rất dễ uốn vặn, vẹo, lệch.

Phải bảo vệ cột sống người lao động ngay từ tuổi nhỏ. Có thể nói nghề đầu tiên trong đời người là nghề đi học. Ngồi học lâu là một sự lao động gây căng thẳng một số bắp thịt (nhất là trong lứa tuổi nhỏ thích tung tăng thoải mái). Mười năm đằng đẵng trên ghế nhà trường, thời kì sống lưng đang đúc thành khuôn, vì thế nó dễ cong vẹo.

Thống kê sơ bộ, bệnh vẹo lệch cột sống học sinh ở nước ta chiếm tỉ lệ khoảng 7%. Ở lớp một, 100 em mới có 3 - 4 em bị tật này; lớn lên lớp chín lớp mười có tới 20 em. Theo độ tuổi, bệnh càng phổ biến và nặng. Mới vẹo, khi đứng nghiêm cột sống lại nắn thẳng; nặng hơn, nhìn ngoài cũng thấy lệch; về sau thành tật, không còn điều chỉnh được nữa.

Lưng có thể gù, còng, ưỡn, cả cột sống hay từng đoạn cong vẹo hình chữ C hay chữ S (thuận hay ngược), lệch vai...

Cột sống còng quèo, trọng tâm thân thể lệch, ngôi lâu bị mệt mỏi, học khó vào. Tim, phổi bị chèn ép, sinh thiếu thở, cản trở tuần hoàn, chậm lớn, lực cơ giảm sút. Lâu dần bị chứng đau lưng, các đốt sống mòn vẹt, thoái hóa, xơ cứng. Lớn lên, các em bị lệch hình khó mà lao động giỏi, không đủ sức khỏe học nghề hay làm nghĩa vụ quân sự...

Tác hại bắt đầu từ cái bàn cái ghế khuôn khổ không hợp lứa tuổi. Cũng bàn ghế ấy, sáng lớp chín ngồi, chiều lớp bốn. Các em lớp dưới ngồi bàn ghế lớp trên lút tận cổ, vươn lệch vai, mắt dán vào sách vở. Một số em phải đứng hay quỳ mà viết. Về nhà, có em ngồi học phục trên giường, ngồi bệt xuống đất, kê lên đùi mà viết, lấy ghế, chõng, bàn thờ làm bàn...

Dạng cong xương sống hình chữ S ngược chiếm số đông, do các em ngồi bàn cao và hay nghiêng ngó về bên trái. Số ít bị gù lưng vì ngồi bàn thấp quá, ngực bẹp do tì vào mép bàn (cũng như thợ đóng giầy lõm ngực do tì dụng cụ).

Hệ xương cơ còn yếu, tổ chức chống đỡ lỏng lẻo, khi các em ngồi, đứng, làm việc gì lâu, quá sức thì dễ mệt và lệch tư thế.

Chưa học bò đã lo học chạy, bé đã phải ẵm em (chị vẹo sườn, em còng xương sống), gồng gánh quá sớm, xách một bên tay, gánh không trở vai, thói quen ngồi nghiêng một phía, bị điếc phải vặn mình để chõ tai nghe cho rõ... cũng là những nguyên nhân làm vẹo lệch sống lưng.

Ấy là chưa kể ảnh hưởng của các bệnh còi xương, suy dinh dưỡng, thiếu thở, bại liệt, lao cột sống...

Bộ xương các em nhiều chất hữu cơ, dần dần sụn mới đắp vôi thành xương cứng cáp. Nó dẻo dang, gãy chóng liền, nhưng mềm, dễ cong vẹo. Không giữ tư thế ngay ngắn, khuôn xương đang đúc nhất định sẽ còng quèo, và lớn lên, xương rắn lại rồi thì không sửa sai được nữa.

Bàn ghế phù hợp với vóc người là: bàn bằng 46% chiều cao đứng thân thể, ghế 27%. Bàn ghế dùng cho nhiều lớp học sinh lớn nhỏ cần có thiết bị điều chỉnh chiều cao. Ánh sáng lớp học phải đầy đủ.

Các em học sinh cần rèn luyện thói quen ngồi học ngay ngắn, có 4 điểm tựa (hai bàn chân áp mặt đất, mông và 2/3 đùi đặt trên ghế, lưng thẳng tựa vào thành ghế, cẳng tay đặt trên bàn); mắt cách mặt bàn khoảng 25 - 35 em tùy lứa tuổi. Như thế trọng tâm thân thể phân phối đều, bắp thịt đỡ căng, tuần hoàn thuận tiện, dáng điệu đẹp mắt, cơ thể thoải mái, trí tuệ tập trung...

Lao động vừa sức ngoài đồng ruộng đỡ hại cột sống hơn là ngồi tù cẳng trong nhà. Vì thế bệnh cong vẹo cột sống ở học sinh huyện Hải Hậu chỉ khoảng 4 - 5% trong khi ở thành phố Nam Định 7%; ở nông thôn Hà Bắc có 7 - 8% so với Hà Nội 15%.

Thể dục buổi sáng, thể dục giữa giờ, các môn thể dục thể thao kết hợp thở không khí sạch, bơi lội... làm cho sống lưng mềm dẻo, vững chắc và chỉnh lại dáng cong vẹo.

loading