CÁC CÂU HỎI THƯỜNG GẶP VỀ BỆNH GAN

TS.BS. Lê Thành Lý

Triệu chứng của bệnh gan biểu hiện như thế nào?

▶▶ Chúng ta cần biết hơn 50% các trường hợp bệnh gan là không triệu chứng. Hầu hết các triệu chứng nếu có là không gì đặc hiệu như: mệt mỏi, ngứa, ăn không ngon...

Dấu hiệu của bệnh gan thường biểu hiện nổi trội: vàng da, nước tiểu sẫm màu vàng đậm, phân có thể bạc màu, phân máu (đen hoặc đỏ sẫm - xuất huyết ống tiêu hóa), rối loạn tri giác, ứ đọng dịch trong ổ bụng, phù mềm ở chân.

 Lượng cồn bao nhiêu nên được xem là nguy cơ đối với gan?

▶▶ Bất kỳ số lượng cồn đều có thể gây tổn thương gan. Tuy nhiên, ở người khỏe bình thường, nguyên tắc chung có khác giữa 2 giới nam và nữ: Giới nam có thể chuyển hóa và làm sạch cồn trong máu hiệu quả hơn giới nữ do trọng lượng cơ thể, vài loại men giúp giới nam có thể uống 3-4 đơn vị nước uống có cồn/ngày. Giới nữ vì nhiều lý do nên hạn chế 1-2 đơn vị nước uống có cồn/ngày. Bia và rượu vang không “an toàn” hơn rượu nặng. 1 “đơn vị nước uống có cồn” được định nghĩa là 1 “shot” (1,25 ounces khoảng 0,56g cồn) rượu nặng hoặc 12- ounce bia (khoảng 5,4g). Người đã viêm gan siêu vi B hoặc C mạn, hoặc có bệnh gan mạn khác, gan rất nhạy cảm với bất kỳ lượng cồn (dù ít hay nhiều). Do đó, liều cồn an toàn là bằng không (zero).

 Ngoài rượu thì còn có chất độc nào khác gây tổn thương gan?

▶▶Chất thường gặp nhất là acetaminophen (thuốc chữa cảm sốt, đau nhức như panadol, tylenol...) nếu dùng quá liều. Vấn đề sẽ nghiêm trọng nếu sử dụng thuốc này 3-4 lần/ngày có thể gây tổn thương gan trên người uống hơn 2 đơn vị nước uống có cồn/ngày và có viêm gan siêu vi B, C mạn. Ngoài ra, một số hóa chất dùng tẩy rửa, sơn... cũng gây độc gan khi dùng
acetaminophen kết hợp.

 Tổn thương gan có thể hồi phục không?

▶▶ Gan là một tạng duy nhất có khả năng hồi phục. Tổn thương mô cơ tim khi hồi phục sẽ thành sẹo (giống như da). Gan có thể thay thế mô tổn thương bằng những tế bào mới. Khoảng 50% tế gan bị hủy hoại trong 3-4 ngày do uống acetaminophen quá liều, gan có thể hồi phục hoàn toàn sau 30 ngày. Biến chứng có thể xảy ra nếu quá trình hồi phục không hoàn toàn do virus, thuốc, rượu... tấn công liên tục. Quá trình xơ hóa xuất hiện và cuối cùng dẫn đến Xơ gan (quá trình không hồi phục).

Tôi có thể uống rượu mỗi ngày trong bao lâu mới tổn thương gan?

▶▶ Yếu tố nguy cơ lớn nhất gây Bệnh gan do rượu là số lượng và độ dài thời gian dùng. Tuy nhiên, mỗi cá nhân hoàn toàn khác nhau. Biến chứng có thể xảy ra sau 5-10 năm, hiếm hơn sau 20-30 năm dùng rượu. Bệnh lý gan do rượu (thường đối với nam tiêu thụ > 30g cồn/ngày, nữ > 20g cồn/ngày) thường diễn tiến qua 3 giai đoạn: gan nhiễm mỡ, viêm gan rượu, xơ gan rượu. Đặc biệt, dễ có biến chứng khi người dùng rượu đã mắc bệnh lý gan khác như: viêm gan siêu vi B, C mạn hoặc yếu tố di truyền.

Các nguyên nhân gây viêm gan là gì?

▶▶ Có nhiều nguyên nhân gây viêm gan: thuốc, độc tố, cồn, bệnh di truyền, một số bệnh chuyển hóa và virus. Thông thường, viêm gan thường đề cập đến nguyên nhân nhiễm siêu vi viêm gan A, B, C, D, E, G. Tại Việt Nam, viêm gan siêu vi B, C mạn thường gặp nhất.

Dinh dưỡng cho người bị tăng men transaminase (AST và ALT) như thế nào?

▶▶ Tăng men transaminase gan là biểu hiện bất thường sinh hóa ở những bệnh nhân viêm gan do tổn thương tế bào gan.

Trong chế độ dinh dưỡng hàng ngày bạn cần phải:

- Bổ sung các thực phẩm giàu vitamin A (gan động vật, cà rốt, hẹ, sữa bò, lòng đỏ trứng...).

- Các thực phẩm chứa nhiều vitamin B1, B2, B6 (như mạch nha, giá, đậu, lạc, rau xanh, hoa quả, hạt kê, đậu nành, trứng, sữa, gan động vật, cật, thịt nạc...).

- Ăn nhiều thực phẩm giàu protein và các chất chống mỡ gan như methionine, choline, lecithin là một liệu pháp bảo vệ gan. Rau xanh, mực, thịt nạc, trứng, cá, các loại đỗ và chế phẩm từ đậu là các thực phẩm giàu protid động vật và methionine.

- Tránh những thức ăn chứa nhiều đường. Chất ngọt có thể gây tăng triglyceride trong máu tăng và tích tụ nhiều trong gan gây nhiễm mỡ gan.

- Hạn chế rượu, bia.

Ngoài ra, bạn cần được nghỉ ngơi nhiều hơn, giảm bớt các hoạt động thể lực.

 Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu có thể dẫn đến xơ gan không?

▶▶ Nguyên nhân của bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu thường do: béo phì, bệnh đái tháo đường, dùng liên tục thuốc giảm đau không steroids, corticosteroides, methotrexate, amidaron...

Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu là một quá trình bệnh lý diễn tiến qua 3 giai đoạn: gan nhiễm mỡ, viêm gan mỡ và xơ gan.

Giai đoạn gan nhiễm mỡ thường không triệu chứng và kéo dài (không rõ thời gian).

Giai đoạn viêm gan mỡ thường được chẩn đoán bằng mô bệnh học qua sinh thiết gan. Khoảng 15% bệnh nhân có thể chuyển sang xơ gan sau thời gian từ 10-20 năm.
Hai giai đoạn đầu nếu được phát hiện và điều trị tích cực, gan hồi phục hoàn toàn.

 Em nghe nói chanh là loại thực phẩm tốt giúp gan loại bỏ độc tố rất tốt, em thường uống một ly nước chanh (1 quả chanh +500ml nước ấm+ ít muối, ít đường) vào mỗi buổi sáng sau khi ăn cơm no, như vậy có tốt không ạ?

▶▶ Rất tốt em à! Chanh là một loại quả chứa rất nhiều vitamin C, một chất có tính chống oxy hóa cao có thể giúp gan rửa sạch độc tố.

Tôi nghe nói nếu sử dụng đũa tre lâu ngày không thay mới thì có thể dẫn ung thư gan? Bác sĩ cho tôi hỏi điều này có đúng không? Và vì sao? Tôi rất thắc mắc bởi vì đũa hàng ngày ăn xong thì mình đều rửa sạch rồi, vậy thì tại sao lại dẫn đến ung thư gan?

▶▶ Vấn đề bạn nêu chỉ là “tin đồn” không chứng cứ khoa học nếu đũa tre đã rửa sạch sau khi ăn.

 Bác sĩ ơi! Ngày nào em cũng lau dọn nhà và hít phải mùi nước lau nhà, như vậy thì có ảnh hưởng gì tới gan không ạ? Em cảm ơn bác sĩ!

▶▶ Gan dễ tổn thương nếu chúng ta hít phải liên tục các chất tẩy rửa nồng độ cao. Cơ sở chế tạo dung dịch lau sàn nhà đã tính đến nồng độ chất tẩy rửa ở mức độ an toàn cho người sử dụng; tuy nhiên, chúng ta không nên lạm dụng, cần thực hiện đúng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Bác sĩ cho tôi hỏi tôi thường hay bị ngứa ở cánh tay, cẳng chân vào buổi chiều, kèm theo mệt mỏi và thỉnh thoảng thấy chán ăn và da bị nổi mụn nhiều. Như vậy thì tôi gặp vấn đề gì về gan không bác sĩ?

▶▶ Những dấu hiệu mà bạn nêu có thể gặp ở rất nhiều bệnh lý (từ bệnh ngoài da đến bệnh các tạng khác trong cơ thể). Một số bệnh gan mạn tính có thể biểu hiện các triệu chứng trên. Tốt nhất bạn nên đến khám và xin tư vấn bác sĩ chuyên khoa để tìm ra bệnh.

 Tôi uống rượu thường xuyên kéo dài suốt 40 năm rồi. Cách đây 6 tháng tôi đi xét nghiệm máu thì bác sĩ bảo men gan hơi cao và chưa phát hiện thêm điều gì bất thường. Nhưng gần đây tôi hay gặp phải tình trạng đau bụng. Bác sĩ cho tôi hỏi tôi cần phải theo dõi những dấu hiệu nào và tôi có nguy cơ bị xơ gan hay không?

Bệnh lý gan do rượu thường diễn tiến qua 3 giai đoạn: gan nhiễm mỡ, viêm gan rượu và xơ gan. Hai giai đoạn đầu gan có thể hồi phục tốt nếu được điều trị kịp thời. Xơ gan là quá trình bệnh không thể hồi phục ngay cả khi bạn bỏ rượu. Do đó, bạn cần được bác sĩ chuyên khoa theo dõi sát tình trạng gan trong lúc này để có phương án điều trị tốt nhất cho gan của bạn.

 Chồng tôi phải dùng thuốc điều trị mất ngủ và trầm cảm trong thời gian dài, tính đến nay cũng 2 năm rồi, liệu có bị ảnh hưởng gì tới gan không?

▶▶ Các thuốc trị mất ngủ và trầm cảm dùng lâu dài cần lưu ý theo dõi tác dụng phụ trên gan và thận; tuy nhiên, còn phụ thuộc vào liều và thời gian dùng.

 Tôi là nữ 37 tuổi, thân hình hơi mập và nhiều mỡ bụng. Tôi đi khám bệnh thì bác sĩ cho biết là bị gan nhiễm mỡ. Xin bác sĩ cho biết tôi cần phải ăn uống như thế nào để không tổn hại đến gan?

▶▶ Gan nhiễm mỡ không do rượu thường có nhiều nguyên nhân: sự tăng trọng cơ thể quá mức, tiểu đường, do thuốc kháng viêm không steroids/corticoisteroid... Trường hợp của bạn, có thể do thừa cân gây sự tích tụ quá nhiều chất béo triglyceride trong tế bào gan. Do đó, bạn cần tập thể dục thường xuyên, với chế độ ăn ít chất ngọt và chất béo từ động vật. Bạn cần đưa cân nặng cơ thể trở về trọng lượng lý tưởng (ví dụ: chiều cao của bạn là 1m56, trọng lượng lý tưởng khoảng 56-5 = 51 kg). Chúc bạn thành công!

loading