Diễn tiến và triệu chứng của bệnh gút

● BS. Lý Kim Hương
Khoa Nội Cơ xương khớp - Bệnh viện Chợ Rẫy

Bệnh gút được biểu hiện đặc trưng bằng các cơn đau và sưng khớp cấp tính, tái diễn, gây ra bởi sự tăng cao nồng độ acid uric trong máu dẫn tới sự lắng đọng tinh thể muối urat ở màng hoạt dịch khớp, các mô quanh khớp và các mô khác. Sự lắng đọng tinh thể urat ở đâu sẽ gây tổn thương mô ở đó. Tùy từng giai đoạn tiến triển mà gây nên các bệnh cảnh lâm sàng đặc trưng của bệnh gút.

Giai đoạn tăng acid uric máu đơn thuần không triệu chứng

Tăng acid uric máu đơn thuần thường bắt đầu ở trẻ nam, từ tuổi dậy thì, có thể kéo dài
20 - 40 năm mà không có triệu chứng gì cho đến khi xuất hiện cơn gút cấp đầu tiên. Nhiều người được phát hiện có tăng acid uric khi đi khám sức khỏe định kỳ. Không phải tất cả những người có tăng acid uric đều là bệnh nhân gút, tăng acid uric chỉ là yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh gút, chỉ có khoảng 30% số này sẽ trở thành bệnh nhân gút, số còn lại có thể sống chung với tình trạng này trong suốt cuộc đời. Tuy nhiên, chỉ số acid uric càng cao, càng có nhiều nguy cơ trở thành bệnh gút.

Giai đoạn viêm khớp gút cấp

Ở giai đoạn này bệnh nhân bắt đầu có những cơn viêm khớp cấp kinh điển do gút gọi là cơn gút cấp. Các cơn viêm khớp này thường xuất hiện đột ngột, diễn biến rất nhanh. Bệnh nhân đi từ trạng thái bình thường đến lúc đau đỉnh điểm chỉ trong vòng vài giờ, thường là trong vòng một buổi. Cơn đau có cường độ rất dữ dội, thường xuất hiện vào nửa đêm gần sáng, làm bệnh nhân phải thức giấc. Khớp thường gặp nhất là khớp bàn ngón chân cái, kế đến là các khớp ở bàn chân, cổ chân và khớp gối. Các khớp ở tay cũng có thể bị ảnh hưởng, nhưng ít gặp hơn. Trong cơn gút cấp, bệnh nhân có thể bị sốt, lạnh run, khớp bị tổn thương sẽ có triệu chứng sưng, đau, nóng, đỏ tại khớp và thậm chí lan ra cả mô mềm xung quanh. Lúc đầu, cơn viêm khớp gút cấp mặc dù rất dữ dội nhưng thường đáp ứng rất tốt với điều trị, chỉ vài liều thuốc kháng viêm giảm đau là có thể không chế được bệnh, thậm chí cơn đau cấp tính có thể tự lui sau vài ngày, khiến cho người bệnh rất dễ chủ quan, tưởng rằng bệnh đã khỏi.

bên chứng của bênh gut

Giai đoạn yên lặng giữa các cơn viêm cấp

Đây là giai đoạn hoàn toàn yên lặng, khớp khỏi hoàn toàn. Khoảng cách giữa cơn đầu tiên và cơn thứ hai có thể từ vài tháng đến vài năm, thậm chí trên 10 năm. Người bệnh cho rằng bệnh đã khỏi, thậm chí không còn nhớ, cơn đau khớp đầu tiên. Tuy nhiên, bệnh sẽ tái lại sau một thời gian yên lặng và khoảng cách giữa các cơn viêm cấp ngày càng ngắn lại, các cơn viêm khớp cấp ngày càng kéo dài, ngày càng khó trị và không tự lui được nữa, các cơn viêm khớp cấp xảy ra liên tiếp, không khi nào dứt cơn và chuyển sang giai đoạn mạn tính.

Giai đoạn viêm khớp gút mạn

Đặc trưng của giai đoạn này là sự lắng đọng các tinh thể urat (do acid uric không còn hòa tan trong máu) trong khớp và các mô.

Sự lắng đọng các tinh thể urat có thể phát hiện trên lâm sàng dưới dạng các u cục còn gọi là tophi ở quanh khớp và mô mềm, các nốt “vôi hóa” hoặc các hạt sạn ở hệ niệu. Các hạt tophi có kích thước thay đổi, từ vài mm cho tới 10-20cm, gây biến dạng khớp, mất chức năng khớp, hoặc chèn ép vào các dây thần kinh gây liệt, có khi vỡ ra gây dò loét, bội nhiễm rất khó lành. Sự lắng đọng các tinh thể urat còn ở các mô khác như nhu mô thận, hệ tim mạch hay hệ thần kinh… gây các biến chứng đa dạng ở các cơ quan này nhưng rất khó phát hiện. Một số nghiên cứu mới đây cho thấy sự lắng đọng acid uric ở các mô xảy ra từ rất sớm, ngay từ giai đoạn tăng acid uric đơn thuần nhưng không phát hiện được trên lâm sàng.
Khi đã vào giai đoạn mạn tính, tình trạng sưng đau các khớp sẽ kéo dài và ngày càng nặng nề, ngoài ra bệnh nhân còn có thể bị tổn thương thận như sỏi thận, suy thận, tăng huyết áp, gia tăng các bệnh lý hệ tim mạch và thần kinh… làm cho việc điều trị ngày càng khó khăn và kém hiệu quả.

Bệnh gút có thể phòng ngừa?

Bệnh gút có thể dự phòng bằng cách phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ (tăng acid uric máu, quá cân, béo phì, rối loạn chuyển hóa…), kiểm soát cân nặng, giảm các thức ăn giàu purin, tăng cường các hoạt động thể lực. Bệnh gút có thể được chẩn đoán sớm và điều trị có kết quả bằng các phác đồ điều trị chuẩn hiện hành. Cũng như các bệnh liên quan đến chuyển hóa khác, mặc dù bệnh gút chưa thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể kiểm soát được sự tiến triển bệnh, ngăn ngừa bệnh chuyển thành mạn tính và ngăn sự xuất hiện các biến chứng.

loading