4 triệu chứng của bệnh hen phế quản

● BS. Nguyễn Lê Phương Anh
Khoa Hô hấp – BV Đại học Y Dược TP.HCM

⤿ Hen phế quản là bệnh hô hấp mạn tính thường gặp nhưng chưa nhận được sự quan tâm đúng mức đến từ cả phía người bệnh, gia đình và xã hội. Tại Việt Nam, hen phế quản chiếm tỷ lệ khoảng 2 - 6% dân số nói chung, khoảng 8 - 10% trẻ em, và tỷ lệ này đang ngày một gia tăng với nhịp độ phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Việc nhận biết sớm những triệu chứng của hen sẽ giúp bạn có những biện pháp chữa trị hợp lý, giảm thiểu các tác động xấu của bệnh đến sức khỏe và cuộc sống của bạn.

Hen phế quản là gì?

Hen phế quản (thường hay gọi “Suyễn”, hay “Hen suyễn” trong cộng đồng) là một bệnh đa dạng, đặc trưng bởi viêm mạn tính đường dẫn khí. Hen được định nghĩa bởi sự hiện diện các triệu chứng hô hấp như: ho, khò khè, khó thở, nặng ngực thay đổi theo thời gian, theo cường độ, và được chẩn đoán xác định qua các xét nghiệm kiểm tra chức năng hô hấp cho thấy có giới hạn luồng khí thở ra thay đổi.

Nguyên nhân gây khởi phát cơn hen?

Hen là một bệnh có biểu hiện đa dạng, do từng cơ địa và thể trạng mỗi bệnh nhân khác nhau. Nhưng nói chung, nguyên nhân và các yếu tố thường kích phát cơn hen là:

nguyên nhân gây hen phế quản

- dị ứng với những dị nguyên từ môi trường: khói, bụi, phấn hoa, lông chó mèo, gián, bụi nhà, bọ nhà, nấm mốc hay các hóa chất từ nghề nghiệp…

di ung các thực phâm đóng hộp

- Dị ứng với thực phẩm: các thức ăn đóng hộp, đồ khô, hải sản, các phụ gia…

- Dị ứng với thời tiết, vận động thể lực…

- Do dùng một số loại thuốc: Aspirin, thuốc cảm, các thuốc giảm đau chống viêm…

- Nhiễm khuẩn, nhiễm siêu vi.

- Do các yếu tố khởi phát không đặc hiệu: căng thẳng, stress, cảm xúc hay mắc phải một số bệnh như bệnh dạ dày, trào ngược, viêm xoang…

- Bên cạnh đó, nhiều bệnh nhân có ghi nhận bệnh sử hen lúc thời thơ ấu, dị ứng thức ăn, viêm mũi dị ứng, viêm mũi xoang… và/hoặc tiền sử gia đình hen.
Hen đa phần xuất hiện từ nhỏ nhưng cũng có một số trường hợp xuất hiện triệu chứng khi đã trưởng thành hoặc lớn tuổi. Một khi đã xuất hiện thì tình trạng viêm đường thở trong hen sẽ tiến triển âm thầm trong nhiều năm tháng và bùng lên mỗi khi có đợt cấp. Hiện tượng viêm này không thể khỏi hẳn được, đó là lý do vì sao hen không thể điều trị hết bệnh nhưng có thể điều trị kiểm soát hen.

xem thêm: Nguyên nhân gây bệnh viêm phổi

Triệu chứng nào gợi ý đến hen phế quản?

Hãy nghĩ đến bệnh hen phế quản khi bệnh nhân có hơn một trong bốn triệu chứng sau:

1. Ho: có thể ho khan, ho đờm nhầy trắng.

2. Khò khè: có tiếng cò cử mà đôi lúc người ngoài có thể nghe thấy khi thở ra.

3. Khó thở

4. Nặng ngực.

Các triệu chứng nêu trên thường trở nặng về đêm hoặc lúc sáng sớm, hay xảy ra nhiều hơn sau cảm cúm, vận động, tiếp xúc các chất gây dị ứng (khói bụi, mùi hắc nồng, thức ăn...), khi thay đổi thời tiết (thay đổi giao mùa: nắng - mưa), khi gặp những chuyện buồn lo, căng thẳng…

Tuy nhiên, các triệu chứng khó chịu sẽ được cải thiện dần (bệnh nhân có thể hoàn toàn “khỏe mạnh” trở lại) sau khi được tránh xa các yếu tố kích phát và được dùng các thuốc điều trị hen như thuốc giãn phế quản, thuốc kháng viêm corticoid.

phế quản

Xác định bệnh Hen phế quản như thế nào?

Do triệu chứng của hen có rất nhiều điểm giống với các bệnh phổi khác. Khi có các triệu chứng nghi ngờ hen như đã kể trên, bạn cần đến cơ sở y tế kiểm tra xác định bệnh. Đo chức năng hô hấp có test thuốc giãn phế quản là một xét nghiệm hiện đã khá phổ biến tại nhiều trung tâm y tế hiện nay. Với xét nghiệm này, ngoài việc được sử dụng trong chẩn đoán, xét nghiệm còn có khả năng đánh giá nguy cơ các đợt kịch phát hen cấp trong tương lai cũng như hiệu quả của quá trình điều trị kiểm soát hen phế quản. Trong các trường hợp khó chẩn đoán, các xét nghiệm như: test kích thích phế quản, test vận động được thực hiện để xác định bệnh dưới sự giám sát kỹ lưỡng tại các trung tâm hô hấp chuyên ngành.

xịt thuốc ho phế quản

Bên cạnh đó, tại các nơi còn thiếu nguồn lực, thiết bị, hen được chẩn đoán dựa vào các triệu chứng gợi ý trên bệnh nhân cùng đo sự giới hạn luồng khí thở ra dao động qua lưu lượng kế, hay bằng cách điều trị thử với các thuốc điều trị hen.

kiểm tra hen xuyễn

Cần làm gì khi nghi ngờ hen phế quản?

Hen phế quản gây nhiều gánh nặng cho bản thân, gia đình và xã hội. Vì thế, bệnh nhân nên chuẩn bị cho mình thái độ:

- Khi nghi ngờ bị hen suyễn cần gặp bác sĩ sớm để được khám, xét nghiệm nhằm có chẩn đoán và khởi động điều trị kiểm soát hen suyễn sớm.

- Khi đã được chẩn đoán hen cần phải xây dựng được mối quan hệ đồng hành với bác sĩ để cùng tiến hành điều trị kiểm soát bệnh.

- Khi đã được điều trị kiểm soát hen, cần tuân thủ các chế độ điều trị về thuốc men và thời gian tái khám để đạt hiệu quả kiểm soát hen cao nhất.

loading