Tại sao người già, trẻ nhỏ dễ mắc viêm phổi?

• PGS.TS.BS. Trần Văn Ngọc
Trưởng khoa Hô hấp - BV Chợ Rẫy
Phó Chủ tịch Hội lao và bệnh phổi Việt Nam

Viêm phổi là một trong những bệnh nhiễm trùng hô hấp rất hay gặp ở người già và trẻ em. Nguyên nhân là do ở trẻ nhỏ chức năng miễn dịch của hệ hô hấp chưa hoàn chỉnh, còn ở người già thì khả năng miễn dịch suy yếu và thường hay mắc các bệnh mạn tính đi kèm… tạo điều kiện thuận lợi cho virus, vi khuẩn xâm nhập vào đường hô hấp và gây bệnh.

Bệnh viêm phổi xảy ra như thế nào?

Viêm phổi xảy ra khi giảm cơ chế đề kháng, bảo vệ của đường hô hấp và của cơ thể sẽ tạo điều kiện viêm phổi phát sinh và phát triển. Do đó, người già và trẻ em là 2 đối tượng dễ bị viêm phổi nhất do giảm sức đề kháng của cơ thể chống lại vi khuẩn.

Bình thường, đường hô hấp trên thường trú bởi đa số vi khuẩn gram dương. Dòng vi khuẩn này không gây bệnh, nhưng khi các dòng vi khuẩn khác nổi bật như vi khuẩn yếm khí nổi bật khi có bệnh lý răng miệng (sâu răng, viêm nha chu, viêm xoang do vi khuẩn yếm khí) hoặc bệnh nhân nằm bệnh viện sau 72 giờ, dòng vi khuẩn mũi hầu được thay thế chủ yếu vi khuẩn gram âm. Khi có điều kiện thuận lợi, những dòng vi khuẩn này xâm nhập vào đường hô hấp dưới và gây viêm phổi.

Dòng vi khuẩn từ mũi hầu hay các xoang cạnh mũi hoặc từ không khí được truyền khi ho hoặc nhảy mũi. Viêm phổi xảy ra khi có các điều kiện thuận lợi sau:

- Viêm phổi thường đi sau nhiễm virus hô hấp như cảm, cúm.

- Virus gây rối loạn hoạt động của lớp trụ lông, ức chế đại thực bào phế nang, tăng tiết chất nhầy và làm thay đổi tính chất của chất hoạt động bề mặt gây suy giảm sự đề kháng vật lý của đường thở.

- Virus ức chế khả năng diệt khuẩn của đại thực bào và làm rối loạn miễn dịch tế bào. Nhiễm trùng được tạo thuận lợi tiếp theo do hít các chất có chứa vi khuẩn, dịch dạ dày, dị vật, chất béo, đặc biệt ở bệnh nhân rối loạn thần kinh trung ương, nghiện rượu, bệnh dạ dày thực quản..., bao gồm:

- Hít chất khí độc gây tổn thương cấp tính cơ chế đề kháng của phổi làm viêm phổi.

- Hít lâu dài không khí khô cũng gây tổn thương niêm mạc hô hấp.

- Đặt nội khí quản, mở khí quản cũng dễ bị viêm phổi.

Ngoài ra, một số đối tượng sẽ nhiễm khuẩn với những tác nhân đặc biệt như:

- Viêm phổi do phế cầu kháng thuốc.

- Tuổi trên 65.

- Điều trị beta-lactam trong 3 tháng qua.

- Nghiện rượu.

- Giảm miễn dịch (gồm cả điều trị corticoid).

- Bệnh nội khoa đồng thời.

- Tiếp xúc trẻ em ở trung tâm chăm sóc ban ngày.

- Viêm phổi do vi khuẩn gram âm.

- Sống trong nhà điều dưỡng.

- Bệnh tim phổi căn bản.

- Mới điều trị kháng sinh.

xem thêm: Thở nhanh: Dấu hiệu sớm viêm phổi ở trẻ nhỏ

- Viêm phổi do Pseudomonas aeruginosa.

- Bệnh phổi cấu trúc (giãn phế quản, xơ nang).

- Dùng corticoid trên 10 ngày.

- Điều trị kháng sinh phổ rộng trên 7 ngày trong tháng qua.

- Suy dinh dưỡng.

viêm phổi ở người già

Cần lưu ý gì khi thời tiết giao mùa để phòng bệnh viêm phổi?

Bệnh nhiễm trùng hô hấp nói chung và viêm phổi nói riêng thường xuất hiện vào những lúc giao mùa, do cơ thể giảm sức đề kháng và mật độ vi sinh vật gia tăng nên rất dễ nhiễm trùng hô hấp.

xem thêm: Viêm phổi mắc phải trong cộng đồng và bệnh viện

Nguyên tắc phòng chống nhiễm trùng hô hấp khi giao mùa cần thực hiện 2 điều sau:

Thứ nhất, cần chú trọng tăng cường sức khỏe thường xuyên để nâng cao miễn dịch chống lại tác nhân gây bệnh, đặc biệt là vào thời điểm giao mùa cho đối tượng có nguy cơ cao bị mắc bệnh là người già có nhiều bệnh mạn tính đi kèm và trẻ em bằng cách:

- Phải luôn luôn giữ gìn sức khỏe, ăn uống đầy đủ dưỡng chất, tập thể dục thể thao đều đặn.

- Vào mùa lạnh, trẻ em và người già cần giữ ấm cơ thể, khi đi ra ngoài cần mặc áo đủ ấm.

- Khi bị cảm cúm cần có thời gian dưỡng bệnh, tránh làm việc quá sức, ngủ sớm, bổ sung vitamin.

- Cần khám bác sĩ sớm khi bị sốt hay bệnh cảm kéo dài quá 1 tuần, khó thở, suy nhược; không nên tự ‎ý mua thuốc kháng sinh uống vì thường không đúng và dễ dẫn đến kháng thuốc kháng sinh rất khó điều trị sau này.

- Thực hiện tiêm chủng cúm hằng năm, chủng ngừa phế cầu mỗi 3-5 năm, nhất là đối tượng nguy cơ cao như người già, trẻ em, người có bệnh mạn tính như tiểu đường, bệnh tim mạch, xơ gan, suy giảm miễn dịch…

Thứ hai, giữ gìn vệ sinh môi trường trong sạch từ trong nhà đến môi trường xung quanh và nơi công cộng. Không xả rác xuống kênh rạch, môi trường xung quanh. Thực hiện tuân thủ vệ sinh theo đúng quy định thì mới có thể giảm thiểu sự gia tăng vi khuẩn trong môi trường và từ đó cơ hội vi sinh vật xâm nhập và gây bệnh cũng được giảm thiểu.

loading