Lạc nội mạc tử cung gây vô sinh?

● TS.BS. Lê Thị Thu Hà
Trưởng khoa Hậu sản M - Bệnh viện Từ Dũ

Lạc nội mạc tử cung (LNMTC) là bệnh lý phụ khoa thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ với tỷ lệ 6-10%. Mặc dù bệnh không nguy hiểm cho tính mạng nhưng gây nhiều khó chịu cho chị em trong kỳ kinh nguyệt và là một trong những nguyên nhân gây vô sinh ở nữ giới. Ước tính có khoảng 10% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và khoảng 10-25% phụ nữ thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản có tình trạng lạc nội mạc tử cung.

lạc nội mạc tử cung

Lạc nội mạc tử cung là gì?

Nội mạc tử cung là lớp lót bên trong tử cung có nhiệm vụ bảo vệ thai nhi tránh khỏi những tác động mạnh từ bên ngoài. Lớp nội mạc này thường bong ra khi phụ nữ đến kỳ kinh nguyệt và được tái tạo lại sau kỳ kinh. Tuy nhiên, vì nguyên nhân nào đó, lớp nội mạc này lại theo máu kinh đi vào ống dẫn trứng, khoang bụng, trực tràng và kết thành sẹo ở những khu vực đó. Khi đó được gọi là lạc nội mạc tử cung. Tình trạng này dẫn tới đau vùng chậu trong kỳ kinh, đôi lúc đau ở giữa kỳ kinh. Triệu chứng thường gặp là đau âm ỉ, rối loạn thói quen tiêu tiểu và khó thụ thai.

Làm sao nhận biết lạc nội mạc tử cung?

Có nhiều triệu chứng do lạc nội mạc tử cung gây ra. Ở một số người triệu chứng khá rõ ràng, một số khác thì rất mơ hồ. Triệu chứng sẽ khác nhau tùy vào giai đoạn nào của chu kỳ kinh, ví dụ giai đoạn rụng trứng hoặc giai đoạn có kinh.

Những triệu chứng có thể gặp trong lạc nội mạc tử cung bao gồm:

- Đau là dấu hiệu thường gặp nhất: Đau vùng chậu âm ỉ, đau khi quan hệ tình dục, đau bụng kinh hoặc vào giữa kỳ kinh. Tất cả đau vùng chậu có tính chất chu kỳ và nặng lên khi có kinh nghĩ đến LNMTC. Đau nhiều gây nên cảm thấy mệt mỏi, thiếu năng lượng.

- Rối loạn tiêu hóa: táo bón, đầy hơi, chướng bụng hoặc tiêu chảy.

- Rối loạn kinh nguyệt: ra nhiều kinh, có cục máu đông, chu kỳ kinh thất thường.

- Thai ngoài tử cung hoặc vô sinh.

Chẩn đoán lạc nội mạc tử cung bằng cách nào?

Chẩn đoán LNMTC chỉ dựa trên các triệu chứng đơn thuần là rất khó vì biểu hiện của LNMTC rất thay đổi và có thể trùng lấp với các vấn đề khác như hội chứng ruột kích thích hay bệnh lý viêm vùng chậu.

Chẩn đoán chắc chắn dựa vào việc nội soi và lấy mẫu mô làm xét nghiệm để xác định mẫu mô đó đúng là tế bào nội mạc tử cung.

- Siêu âm: Phương tiện thường sử dụng, dễ thực hiện, có thể theo dõi kết quả điều trị lạc nội mạc tử cung tại buồng trứng hay tử cung. Tuy nhiên, siêu âm chỉ cho phép hướng tới chẩn đoán chứ không thể chẩn đoán chắc chắn. Hình ảnh: nang có phản âm kém, đồng nhất, thành nhẵn.

- Chụp buồng tử cung - ống dẫn trứng: Đa số bình thường (2/3 trường hợp).

Có thể thấy một số thay đổi về giải phẫu như tử cung gập nhiều, có hình ảnh cái ô, lệch trục, eo tử cung hình lưỡi lê do tổn thương dây chằng tử cung cùng. Ống dẫn trứng hẹp hay tắc hoàn toàn. Buồng trứng to chèn ép gây làm giãn ống dẫn trứng, có hình đọng thuốc xung quanh buồng trứng.

Một số thăm dò khác: CT- Scanner, MRI ít sử dụng.

- Soi ổ bụng: Là phương pháp duy nhất khẳng định chẩn đoán, tiên lượng, điều trị. Ngày nay nội soi được chỉ định rộng rãi để chẩn đoán và điều trị lạc nội mạc tử cung.

nội mạc tử cung

Lạc nội mạc tử cung gây vô sinh thế nào?

Hiện nay, có rất nhiều bằng chứng cho thấy có sự liên quan giữa LNMTC và vô sinh, tuy nhiên mối liên hệ nhân quả chưa được xác định rõ. Tuy nhiên, cũng có nhiều bằng chứng y văn thuyết phục cho thấy LNMTC có ảnh hưởng xấu lên chức năng buồng trứng, vòi trứng và độ chấp nhận của tử cung đối với phôi. Các yếu tố này có thể dẫn đến vô sinh.

Tỷ lệ vô sinh là 10-15% trong quần thể chung, trong đó 30% ở phụ nữ có lạc nội mạc tử cung. Theo nghiên cứu Strathy (1982) đánh giá nguy cơ vô sinh cao hơn 20 lần trong trường hợp LNMTC. Ước tính trên 40% phụ nữ vô sinh khi nội soi ổ bụng phát hiện có lạc nội mạc tử cung.

Tỷ lệ vô sinh tăng cao trong trường hợp lạc nội mạc tử cung tại cơ quan sinh sản: 36% lạc nội mạc trong cơ tử cung, 25% buồng trứng, 85% vòi trứng. Lạc nội mạc tử cung liên quan đến rối loạn phóng noãn trong 30-40%. Lạc nội mạc tử cung còn là yếu tố gây thai ngoài tử cung.

Ống dẫn trứng rất nhỏ và rất dễ bị tắc nghẽn. Bất cứ chướng ngại nào cản trở trứng đi dọc theo ống dẫn trứng đều có thể gây vô sinh. Tổn thương LNMTC tạo dây dính có thể làm xê dịch vị trí vòi trứng và buồng trứng trong vùng chậu, ảnh hưởng sự di chuyển của trứng dọc theo ống dẫn trứng, đồng thời, ngăn cản tinh trùng tìm đến trứng.

Ngoài ra, tổ chức LNMTC có thể che phủ bề mặt buồng trứng ảnh hưởng đến quá trình phóng noãn. Những chất tiết ra do viêm nhiễm ở vùng chậu đều có thể gây bất lợi cho tinh trùng cũng như cản trở trứng vào tử cung. Những chất này ảnh hưởng chính các tế bào nội mạc tử cung, dẫn đến một số vấn đề trong lúc thụ thai và quá trình phát triển sớm của phôi.

Ở một số người, quá trình rụng trứng có thể bị gián đoạn. Nếu số trứng ít và rụng trứng bất thường thì khả năng thụ thai sẽ giảm theo.

Lạc nội mạc tử cung sẽ làm giảm chất lượng trứng cũng như khả năng thụ tinh và khả năng phát triển.

Tuy nhiên, có khoảng 1/3 phụ nữ bị lạc nội mạc tử cung là gặp khó khăn trong quá trình thụ thai. Thật ra, chỉ khi nào các sẹo lớn và dính mới ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.

Do đó, cũng có nhiều phụ nữ bị lạc nội mạc tử cung và vẫn có thai được bình thường. Một số người thì được định bệnh sau khi đã có con. Mặc dù vậy, lạc nội mạc tử cung vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến phụ nữ vô sinh.

Làm sao để phòng ngừa lạc nội mạc tử cung?

Không có cách nào có thể phòng ngừa bệnh này. Các yếu tố di truyền, cá nhân và hormon đều có thể ảnh hưởng. Một số phụ nữ mắc phải bệnh này từ khi mới bắt đầu có kinh. Về sau, họ có thể nhớ lại những triệu chứng xảy ra lúc dậy thì và họ đã bỏ qua vì nghĩ đây là triệu chứng bình thường.

Tóm lại, LNMTC là một bệnh lý khá thường gặp ở các bệnh nhân vô sinh. Tuy nhiên, mối quan hệ nhân quả giữa 2 vấn đề này chưa được xác nhận rõ ràng. Điều trị hiếm muộn ở các bệnh nhân có LNMTC, nhất là u LNMTC ở buồng trứng cần đặt sự ưu tiên cho điều trị hiếm muộn hơn là điều trị LNMTC.

loading