Khi nào cần phẫu thuật cắt amidan?

● TS.BS. Nguyễn Trọng Minh - BV Chợ Rẫy

Viêm amidan là một trong những bệnh viêm đường hô hấp trên rất thường gặp ở trẻ em. Bệnh tái đi tái lại nhiều lần, không chỉ gây ho, sốt, đau họng dai dẳng mà về lâu dài còn có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm. Trong hầu hết các trường hợp, viêm amidan có thể điều trị bằng thuốc, tuy nhiên, trong một số trường hợp nặng, viêm amidan có thể phải điều trị ngoại khoa bằng cách cắt bỏ amidan. Vậy, khi nào cần thực hiện cắt amidan cho trẻ? Và sau phẫu thuật có thể để lại biến chứng gì? Làm thế nào để ngăn ngừa biến chứng?

Nguyên nhân gây viêm amidan

Có nhiều nguyên nhân gây viêm amidan.

Viêm amidan cấp thường nguyên nhân là do vi khuẩn và siêu vi.

Viêm amidan bán cấp chủ yếu là do Actinomyses (vi khuẩn giống nấm, Gram dương, không di động) gây ra những áp xe ở amidan khẩu cái, ở họng và ở phổi... Viêm amidan mạn hầu hết do vi khuẩn.

Các dấu hiệu nhận biết amidan

- Sốt nhẹ trên 38 độ. Đây là triệu chứng nổi bật của dạng cấp. Còn trường hợp trẻ bị viêm amidan mạn thì thường không sốt vì tình trạng viêm nhiễm kéo dài và tái đi tái lại nhiều lần, với các dạng lâm sàng như viêm amidan dạng khe (crypts) mà trong những khe đó có chất giống bã đậu, hôi hoặc những hạt sỏi nhỏ.

- Đau họng, nuốt vướng hoặc khó nuốt, cảm giác này kéo dài trên 48 giờ, với trẻ nhỏ không khai bệnh được thì việc từ chối ăn là triệu chứng nổi bật.

- Người uể oải, cảm giác nhức mỏi toàn thân.

- Hơi thở hôi.

- Nhức đầu.

- Cảm giác căng căng ở vùng dưới cằm.

- Thay đổi giọng nói hoặc mất giọng.

- Có thể bị cứng cổ (cử động cổ khó khăn vì đau).

- Hạch dưới hàm sưng nhẹ, căng và hơi đau.

- Đặc biệt có trường hợp trẻ em bị đau bụng thay vì than đau họng.

- Khám A cho thấy niêm mạc họng đỏ đặc biệt trên amidan hai bên sưng lớn đôi khi có những chấm trắng giống chất bã đậu bám nhiều trên bề mặt. Viêm amidan dù không nguy hiểm tới tính mạng nhưng nếu không được chữa trị kịp thời sẽ ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống và gây ra một số biến chứng nguy hiểm về lâu dài như:

- Áp-xe: Áp-xe amidan, áp-xe quanh amidan (phổ biến nhất như dạng quinsy) và áp-xe thành sau họng và cạnh họng.

- Phù nề thanh quản.

- Viêm tai giữa cấp.

- Nhiễm trùng cổ sâu (chiếm 10%), nhiễm trùng huyết, viêm amidan xuất huyết và một số biến chứng mạch máu khác từ viêm amidan.

- Viêm khớp, viêm cầu thận (rheumatic fever, glomerulonephritis).

- Nhiễm trùng máu: Đặc biệt nguy hiểm như hội chứng Lemierre.

viêm amidan

Cứ viêm là phải cắt?

Điều trị viêm amidan chủ yếu là nội khoa với thuốc giảm đau và kháng sinh nếu nguyên nhân là do vi khuẩn, phẫu thuật cắt đi là giải pháp sau cùng.

Điều trị nội khoa

- Nghỉ ngơi nếu chỉ do nhiễm siêu vi.

- Dùng penicilin V (nhóm betalactam) với liều
25mg/kilogram/ngày/tiêm bắp hoặc uống/10–14 ngày, các nhóm thuốc thế hệ mới như caphalosporin hoặc kết hợp (như amoxicillin + acid clavulanic) cũng thường được sử dụng.

- Súc họng bằng thuốc nước ấm (mild warm antiseptic gargle), nước muối sinh lý hoặc NaHCO3.

- Dùng thuốc ngậm chứa benzocaine.

- Dùng thuốc giảm đau, giảm viêm như acetaminophen, Ibuprofen. Tuy nhiên, không dùng aspirin ở trẻ em nếu viêm là do siêu vi vì có thể gây hội chứng Reye.

Phẫu thuật cắt amidan là giải pháp cuối cùng với nhiều loại phương tiện dụng cụ khác nhau và được thực hiện dưới gây tê hoặc gây mê.

Chỉ định cắt amidan tuyệt đối khi khám thấy u hoặc nghi ngờ ác tính ở amidan.

Thay đổi giọng nói hoặc mất giọng

Chỉ định cắt amidan tương đối khi:

- Viêm nhiễm Streptococcus (phết họng dương tính).

- Viêm amidan quá phát ảnh hưởng đến đường khí gây ngưng thở khi ngủ (obstructive sleep apnea - OSA), gây khó thở, khó nuốt hoặc gây ngáy lớn khi ngủ.

- Viêm amidan từ 6-7 đợt/năm hoặc 5 đợt/năm trong hai năm liền hoặc 3 đợt trở lên trong ba năm liên tiếp trong đó mỗi đợt kéo dài trên 2 tuần.

- Đã có ít nhất hai lần áp-xe quanh amidan, một số tác giả khác cho rằng chỉ cần 1 lần áp-xe quanh A là có chỉ định cắt.

Áp-xe quanh amidan với biểu hiện: Viêm A bã đậu điều trị nội không kết quả hoặc u nang trên một hoặc hai A (nếu nang lớn hoặc bệnh nhân quá quan tâm đến u nang).

Các biến chứng thường gặp sau cắt amidan

- Mất nước: Do bệnh nhân ngại uống vì đau họng sau khi nuốt.

- Trào ngược thức ăn qua đường mũi sau cắt (tạm thời).

- Chảy máu: Chảy máu trong phẫu thuật, ngay sau phẫu thuật và đặc biệt nguy hiểm nếu chảy máu sau cắt từ 7-10 ngày (10-25%), những trường hợp này cần can thiệp tại bệnh viện để cầm máu.

- Thay đổi giọng sau phẫu thuật (rất cần tư vấn kỹ với những người thường sử dụng giọng nói nhiều như giáo viên và đặc biệt là giới ca sĩ).

Những điều cần lưu ý sau cắt amidan

- Kiêng những chất CHUA, CAY, CỨNG và NÓNG từ 10 -14 ngày sau cắt. Không cần phải kiêng nói sau khi cắt.

- Không nên đến những chỗ đông người trong tuần đầu sau mổ vì rất dễ nhiễm trùng đường hô hấp từ người khác.

- Uống nhiều nước, hoặc uống những thứ giàu chất dinh dưỡng như nước trái cây, sữa nhưng không quá lạnh.

- Ăn thức ăn mềm như cháo hoặc súp trong 5-7 ngày sau cắt.

- Không hút thuốc lá hoặc uống rượu, bia vì rất dễ gây kích thích vùng họng.

- Thông thường, sau một tuần bệnh nhân có thể trở lại công việc bình thường.

loading