Trẻ rối loạn tiêu hóa do bất dung nạp lactose

● BS.CKII. Nguyễn Thị Thu Hậu

Trưởng khoa Dinh dưỡng - BV Nhi Đồng 2

Nếu sau khi uống sữa công thức 15-30 phút mà trẻ gặp tình trạng đi phân lỏng nước, tiêu chảy nhiều, kèm đau bụng từng cơn, sình bụng, đầy hơi, nôn trớ, quấy khóc nhiều thì các mẹ hãy lưu ý đến trường hợp trẻ không nạp được đường lactose có trong sữa.

Lactose là gì?

Đường lactose là một đường đôi, thành phần chủ yếu của carbohydrate trong sữa mẹ và sữa bò. Lactose được tiêu hóa nhờ men lactase trong ruột non (men lactase được sản xuất tại bờ bàn chải của niêm mạc ruột non). Trong trường hợp men lactase không có đủ, đường lactose (hay sữa uống vào) sẽ không tiêu hóa được, gây nên hiện tượng bất dung nạp lactose.

Nguyên nhân nào khiến trẻ không dung nạp được lactose?

Bất dung nạp lactose có 2 dạng: nguyên phát và thứ phát.

Bất dung nạp lactose nguyên phát thường hiếm thấy, có liên quan đến các yếu tố di truyền. Trẻ không có men lactase hoặc thiếu một phần men này nên tiêu chảy phân nước, mùi chua, hăm hậu môn từ sau sinh, sau khi bắt đầu uống sữa. Trẻ chỉ hết tiêu chảy nếu dùng sữa không có lactose. Ở vài chủng tộc châu Á, châu Phi, và thổ dân châu Mỹ, trẻ sinh ra có tình trạng men lactase bình thường, cho đến khoảng 6-10 tuổi thì thiếu hụt men lactase. Người ta cho rằng đó là do thói quen ít sử dụng sữa từ nhiều thế hệ trước gây ra tình trạng thoái hóa, giảm dần và mất men lactase khi trẻ lớn lên. Do đó, sau 1 thời gian ngưng uống sữa, thường khi ăn dặm, trẻ uống sữa lại sẽ bị đau bụng, tiêu chảy.

Bất dung nạp lactose thứ phát xảy ra do bờ bàn chải ruột bị tổn thương, nên không sản xuất được lactase. Nguyên nhân thường gặp là:

- Tiêu chảy nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc virus. Thường gặp nhất là Rotavirus vì loại virus này tổn thương niêm mạc rất nặng nề và có hiện tượng teo niêm mạc ruột tạm thời sau bệnh.

- dị ứng hoặc ngộ độc thức ăn gây tổn thương niêm mạc ruột.

- Suy dinh dưỡng cũng làm số lượng men lactase giảm rất nhiều.

- Giải phẫu cắt bỏ một đoạn ruột (sau tắc ruột, viêm ruột hoại tử, xoắn ruột, teo ruột non). Trẻ có thể bị hội chứng ruột ngắn với tiêu chảy kéo dài, kém hấp thu cho đến khi đoạn ruột còn lại dài ra đủ hoặc bù trừ thích nghi với hấp thu các chất dinh dưỡng.

- Một số trẻ nhỏ cũng có thể bị bất dung nạp lactose nhẹ do thói quen bú nhiều trong một lúc, lượng lactose quá lớn không kịp hấp thu cũng gây ra phân lỏng chua và hăm hậu môn, hay quan sát thấy ở trẻ bụ bẫm, bú mẹ hoàn toàn, đòi bú liên tục.

Biểu hiện của tình trạng bất dung nạp lactose

- Do lactose không được tiêu hóa, đường này sẽ lưu lại trong lòng ruột, kéo nước vào theo hiện tượng thẩm thấu gây nên tiêu chảy thẩm thấu. Trẻ đi phân lỏng nước sau khi uống sữa 15-30 phút, kèm đau bụng từng cơn.

- Ở trẻ nhỏ, bất dung nạp lactose có thể kèm phân mùi chua do đường lactose bị lên men thành acid và gây hăm đỏ hậu môn.

- Ứ đọng lactose trong lòng ruột tạo điều kiện cho tạp khuẩn ruột phát triển, lên men sinh hơi, gây sình bụng, chướng bụng.

- Trẻ bị tiêu chảy càng nhiều thì lại làm bờ bàn chải ruột bị tổn thương nhiều hơn, tạo nên một vòng luẩn quẩn. Hậu quả của bất dung nạp lactose thứ phát là tiêu chảy kéo dài trong vài ngày hoặc vài tuần khi uống sữa. Khi bờ bàn chải ruột phục hồi, men lactase lại được sản xuất đủ, hiện tượng bất dung nạp lactose chấm dứt.

Giải pháp cho trẻ không dung nạp được lactose

- Đối với những trẻ không dung nạp được lactose thì mẹ hãy cho trẻ dùng sữa không lactose như sữa đậu nành hoặc có thể phải chuyển sang sữa thủy phân khi có bất dung nạp nặng.

- Chuyển dần sang sữa thường khi men lactase và niêm mạc ruột phục hồi. Những trường hợp nặng và kéo dài cần được bác sĩchuyên khoa tư vấn và hướng dẫn cụ thể.

- Đối với trẻ sơ sinh bú mẹ, đặc biệt là các bé háu bú bị hăm hậu môn thì mẹ hãy vắt bỏ bớt phần sữa đầu dòng rồi mới cho bé bú bởi vì phần sữa đầu có tỷ lệ lactose cao, đồng thời cho trẻ bú chậm lại bằng cách kẹp bớt núm vú mẹ.

loading