Viêm dạ dày do vi khuẩn HP & biến chứng

● BS. Mã Phước Nguyên
Khoa Nội Tiêu hóa - BV Chợ Rẫy

Theo thống kê, có khoảng 50% dân số thế giới bị nhiễm vi khuẩn HP. Tại Việt Nam, mặc dù chưa có con số thống kê chính thức nhưng theo ước tính tỷ lệ người dân nhiễm HP rất cao, khoảng 60-70% dân số.

HP được tìm thấy trong phân, nước bọt, cao răng người bệnh, rất dễ lây nhiễm từ người này sang người khác qua đường tiêu hóa thông qua dịch tiết dạ dày và nước bọt, do đó, bất kỳ ai trong chúng ta cũng có thể nhiễm loại vi khuẩn này nếu dùng chung chén, đũa, thìa (muỗng), bàn chải đánh răng, cốc uống nước, hôn trực tiếp, tiếp xúc với nước bọt của người nhiễm HP.

Ngoài ra, vi khuẩn HP còn lây nhiễm qua đường phân-miệng nhờ trung gian truyền bệnh là các loại côn trùng như ruồi, gián…, tức là HP có trong phân của người nhiễm bệnh, nếu ruồi, gián đậu vào phân, sau đó đậu vào thức ăn không được đậy kín và chúng ta ăn phải thức ăn này thì sẽ có khả năng cao nhiễm HP.

Dấu hiệu nhiễm HP

Vi khuẩn HP nằm trong dạ dày sẽ gây viêm dạ dày dưới 2 dạng: cấp và mạn tính.

Viêm dạ dày cấp: Bệnh nhân có cảm giác đau âm ỉ vùng thượng vị và đau sẽ tăng lên sau khi ăn. Ngoài ra, người bệnh còn có triệu chứng đi kèm như buồn nôn và nôn ói. Người bệnh cảm thấy mệt mỏi và đôi khi có sốt.

Viêm dạ dày mạn thường là viêm teo dạ dày: Bệnh nhân thường không có triệu chứng hoặc triệu chứng cũng giống như cấp tính nhưng hiếm khi bị buồn nôn, nôn ói và sốt. Bệnh nhân hay than phiền: có cảm giác ăn không tiêu, đầy bụng sau ăn. Nếu bệnh nhân có những biểu hiện như không thèm ăn và sụt cân, thiếu máu cần cảnh giác có biến chứng ung thư dạ dày.

Nhiễm HP dẫn đến viêm dạ dày và ung thư dạ dày?

HP nằm trong dạ dày lâu dài sẽ gây viêm dạ dày, gây tổn thương dạ dày tá tràng với nhiều bệnh cảnh khác nhau như u lympho dạ dày (MALT), hội chứng khó tiêu không do loét, thiếu máu ác tính do thiếu vitamin B12 và acid folic, xuất huyết giảm tiểu cầu vô căn… Tuy nhiên, khả năng gây bệnh của HP còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chủng vi khuẩn độc hay không độc, yếu tố di truyền, khả năng đáp ứng miễn dịch của cơ thể và chế độ ăn, lối sống của người bệnh (chẳng hạn có hút thuốc hay không). Theo ước tính, khoảng 15% người nhiễm HP bị loét dạ dày tá tràng.

Nói đến biến chứng ung thư dạ dày, hầu như tất cả bệnh nhân đang bị viêm dạ dày do HP đều rất lo sợ. Nhưng các bạn đừng quá hoang mang bởi vì theo ước tính chỉ có một tỷ lệ thấp (khoảng 0,5-2%) người nhiễm HP có biến chứng ung thư dạ dày.

Làm sao biết chính xác mình có bị nhiễm HP hay không?

Có nhiều phương pháp chẩn đoán nhiễm HP như xét nghiệm huyết thanh học, xét nghiệm hơi thở hay tìm kháng nguyên trong phân. Tuy nhiên, để chẩn đoán viêm dạ dày và biến chứng của nó thì nội soi dạ dày là tiêu chuẩn vàng.

Qua nội soi có thể phát hiện tổn thương tại niêm mạc dạ dày tá tràng. Qua nội soi có thể sinh thiết niêm mạc dạ dày làm mô học giúp chẩn đoán viêm dạ dày cấp hay mạn tính. Nội soi còn giúp nuôi cấy HP, làm kháng sinh đồ trong trường hợp vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh.

ngăn ngừa bệnh dạ dày

Làm gì để ngăn ngừa biến chứng ung thư dạ dày?

Điều quan trọng nhất đối với bệnh nhân có viêm dạ dày do nhiễm HP là phải kiên trì điều trị triệt để và tái khám theo đúng lịch hẹn của bác sĩ. Bởi nếu không được điều trị đúng và đủ thì vi khuẩn HP sẽ trở nên kháng thuốc và rất khó điều trị. Khi đó khả năng gây biến chứng ung thư dạ dày là có thể xảy ra.

Hiện nay, tỷ lệ kháng kháng sinh của vi khuẩn HP rất cao nên bệnh nhân tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc vì thấy giảm triệu chứng khó chịu ở dạ dày hay vì tác dụng phụ của thuốc.

Sử dụng thuốc sao cho có hiệu quả cao nhất: kháng sinh nên uống sau ăn để giảm tác dụng phụ của thuốc và thuốc ức chế tiết acid (PPI) dùng trước ăn 30 phút.

Hiện nay, có rất nhiều phác đồ điều trị HP. Tùy theo vùng HP đề kháng với kháng sinh Clarithromycine mà bác sĩ lựa chọn phác đồ thích hợp. Các phác đồ này điều trị từ 7-14 ngày. Một số phác đồ thường được sử dụng:

- Amoxicilline + Clarithromycine + PPI
- Amoxicilline + Levofloxacin + PPI
- Tetracycline + Metronidazole + Bismuth + PPI
- Amoxicilline + Clarithromycine + Tinidazole + PPI

Lưu ý: Phác đồ này do bác sĩ khám trực tiếp chỉ định, bệnh nhân không được tự ý mua thuốc hoặc mua theo toa của người khác cho vì rất nguy hiểm.

Sau khi điều trị, nên ngưng thuốc ít nhất 4 tuần. Làm nội soi hoặc xét nghiệm hơi thở hoặc tìm kháng nguyên trong phân để đánh giá vi khuẩn HP đã chết chưa. Không nên xét nghiệm huyết thanh vì kháng thể tồn tại trong máu rất lâu có thể đến 1-2 năm.

Về chế độ ăn: không nên ăn quá no hay để quá đói, nên chia nhỏ bữa ăn. Ăn thức ăn mềm, dễ tiêu hóa, tránh ăn thức ăn có độ acid cao như chanh, cam, bưởi, dấm… Không nên sử dụng các loại gia vị hay thức uống gây tổn thương niêm mạc dạ dày như cà phê, rượu, bia, ớt, tỏi…

Lưu ý: Vi khuẩn HP lây qua đường ăn uống nên sau khi điều trị khỏi có thể bị tái nhiễm. Vì vậy, phòng ngừa nhiễm HP rất quan trọng.

- Ăn chín, uống sôi, ăn rau sống hay trái cây tươi phải rửa sạch.
- Rửa tay sạch sẽ trước khi ăn.
- Nên sử dụng đũa, thìa (muỗng) riêng, sử dụng bát đĩa sạch sẽ.
- Vaccine phòng ngừa HP hiện đang trong quá trình nghiên cứu là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất trong tương lai.

loading