Ghép thận và các biến chứng sau khi ghép thận

Ghép thận là nhận một quả thận thật từ người cho đồng loại, có nghĩa là hiện nay y học chỉ cho bệnh nhân nhận quả thận từ người, không phải từ sinh vật khác. Quả thận này có thể từ người cho còn sống hoặc từ người đã chết não. Về phương diện ngoại khoa, ghép thận không phải là một kỹ thuật quá khó, tuy nhiên, trong mỗi người chúng ta đều có hệ thống bảo vệ, thường được gọi là hệ thống miễn dịch, chống lại bất cứ sinh vật, vật lạ nào xâm nhập cơ thể, quả thận được ghép vào cơ thể, dù đó là của người, cũng sẽ bị sự chống trả từ cơ thể người nhận, nhằm loại bỏ quả thận ghép. Vì vậy, ghép thận dù thành công trước mắt nhưng vẫn còn một chặn đường dài không ít gian nan, khó khăn mà cả thầy thuốc lẫn bệnh nhân cần phải hợp tác chặt chẽ để thận ghép hoạt động được lâu dài. Dưới đây là các biến chứng thường gặp sau ghép thận mà bệnh nhân cần biết.

Thải ghép và thuốc chống thải ghép

Thải bỏ thận ghép là biến chứng thường gặp nhất và quan trọng nhất sau ghép thận. Như nói ở trên, dù thận ghép là từ người, nhưng cơ thể vẫn xem thận này là một vật ngoại lai nên hệ miễn dịch sẽ tấn công thận ghép để bảo vệ cơ thể. Thải ghép là đáp ứng bình thường của cơ thể sau khi ghép bất cứ một cơ quan nào đó, vì vậy, sau ghép bệnh nhân bắt buộc phải dùng các thuốc chống thải ghép theo đúng chỉ định của thầy thuốc để phòng ngừa thải ghép.

Có hai loại thải ghép thường gặp:

- Thải ghép cấp: thường xảy ra bất cứ lúc nào trong vòng năm đầu tiên sau ghép và thường có thể điều trị thành công.

- Thải ghép mạn tính: thường xảy ra từ từ trong một thời gian dài, làm giảm dần dần chức năng của thận ghép, nguyên nhân chưa được biết rõ và điều trị thường không thành công...

Tại sao cần dùng thuốc chống thải ghép?

Thuốc chống thải ghép tác động trên hệ thống miễn dịch tự nhiên của cơ thể, làm hệ thống này yếu đi, vì vậy giúp phòng ngừa cơ thể thải bỏ tạng ghép lạ.

Thải ghép rất khó chẩn đoán ở giai đoạn sớm và thường khó khống chế một khi đã xảy ra. Vì vậy thuốc giúp phòng ngừa hiện tượng thải ghép, không bao giờ được ngưng thuốc dù thấy cơ thể khỏe mạnh, thận ghép hoạt động tốt. Ngưng hay quên uống thuốc, thải ghép sẽ xảy ra tức khắc.

>> Xem thêm: Tác dụng của lá xạ đen là gì và nên mua ở đâu tốt nhất, giá rẻ
>> Xem thêm: Tác dụng của tâm sen là gì và địa chỉ mua, bán giá rẻ, free ship

Dùng thuốc chống thải ghép như thế nào?

- Tập thói quen uống thuốc mỗi ngày.

- Dùng đồng hồ báo thức để nhắc nhở giờ uống thuốc vì rất dễ quên uống thuốc nhất là khi cơ thể khỏe mạnh.

- Cần biết rõ tên thuốc, liều thuốc và hiểu lý do phải uống thuốc nào đó.

- Xem kỹ các toa thuốc về liều thuốc và số lần uống thuốc.

- Nếu có vấn đề gì về thuốc, cần hỏi thầy thuốc.

- Cẩn thận khi dùng các thuốc khác ngoài thuốc chống thải ghép vì nhiều loại thuốc có thể làm giảm tác dụng các thuốc chống thải ghép hoặc ngược lại làm tăng tác dụng thuốc chống thải ghép dễ gây ngộ độc, phản ứng phụ nguy hiểm.

- Phải luôn luôn dùng thuốc dù thấy người khỏe mạnh hay thấy thận ghép hoạt động tốt vì khi ngưng thuốc chống thải ghép, hiện tượng thải ghép sẽ xảy ra tức khắc.

ghép thận và các biến chứng

Các thuốc chống thải ghép có các phản ứng phụ nào không?

Nồng độ thuốc chống thải ghép luôn được điều chỉnh thích hợp dựa trên xét nghiệm máu để vừa giảm phản ứng phụ vừa bảo đảm tác dụng của thuốc. Các phản ứng phụ thường gặp nhất gồm: tăng huyết áp, tăng cân, đái tháo đường, tăng nguy cơ nhiễm trùng, tăng nguy cơ mắc một số bệnh ung thư.

Nhiễm trùng

Các thuốc chống thải ghép giúp cơ thể chấp nhận và không loại bỏ thận ghép, song đồng thời cũng làm giảm sức đề kháng của cơ thể khiến các siêu vi, vi trùng, nấm dễ dàng xâm nhập cơ thể và gây bệnh.

Cách tốt nhất là phòng ngừa hoặc một khi đã bị nhiễm cần phát hiện và điều trị càng sớm càng tốt. Nếu được nên chủng ngừa một số bệnh lây nhiễm như viêm gan… theo hướng dẫn của thầy thuốc. Ngoài ra, để phòng ngừa nhiễm trùng cần thực hiện: rửa tay đều đặn, tập thói quen vệ sinh, đặc biệt chú ý nguồn lây nhiễm từ các thú nuôi trong nhà; tránh tiếp xúc với những người đã bị bệnh truyền nhiễm như lao, cảm cúm; tránh tiếp xúc với trẻ em mới chủng ngừa với các chủng còn sống; cần ăn thức ăn sạch, nấu chín an toàn; thông báo cho thầy thuốc trước những dự tính du lịch, đi xa.

>> Xem thêm: Tác dụng của lá sen và địa chỉ mua, bán giá rẻ uy tín tại Hà Nội
>> Xem thêm: Tác dụng của mật nhân và địa chỉ mua, bán nổi tiếng uy tín chất lượng

Khi nào cần phải báo thầy thuốc?

Cần báo thầy thuốc hay đến bệnh viện càng sớm càng tốt khi có các vấn đề sau đây:

- Viêm họng, thương tích, chấn thương nhất là khi các vết thương, trầy xướt không lành sẹo.

- Triệu chứng của nhiễm trùng tiểu như tiểu gấp, tiểu đau, hay nóng rát, nước tiểu đục, đỏ hay nặng mùi.

- Triệu chứng nhiễm trùng hô hấp như ho, nghẹt mũi, sổ mũi, đau, rát họng hay sốt...

Đái tháo đường (tiểu đường) xuất hiện sau ghép

Ngay cả khi không bị đái tháo đường trước ghép, bệnh nhân (BN) vẫn có thể bị đái tháo đường sau ghép, nguyên nhân là do các tác dụng phụ của các thuốc chống thải ghép.

Nguy cơ bị đái tháo đường cao hơn nơi bệnh nhân béo phì hay gia đình có người đái tháo đường.
Cần quan tâm đến biến chứng này, vì đái tháo đường có thể gây tổn thương nặng ở tim, mạch, máu, mắt, thần kinh, chân và cả thận ghép.

Do vậy cần theo dõi đường máu chặt chẽ.

Để phòng ngừa đái tháo đường:

- Dinh dưỡng đúng cách, tránh đường, tinh bột, các
thực phẩm chứa quá nhiều năng lượng.

- Vận động thể lực theo hướng dẫn của thầy thuốc.
Sử dụng thuốc hạ đường và thực hiện hai điều trên nếu đã bị đái tháo đường.

Bệnh tim mạch

Bệnh nhân ghép thận luôn có nguy cơ cao bị các bệnh tim mạch, nguyên nhân thường gặp: hút thuốc, tiểu đường, thừa cân, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, và đã lọc máu nhiều năm trước khi ghép.

Để giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch cần:

- Điều trị tốt tăng huyết áp.

- Điều trị rối loạn mỡ máu.

- Ngưng hút thuốc.

- Vận động thể lực đều đặn

- Duy trì cân nặng, không tăng cân.

- Chế độ dinh dưỡng hợp lý.

- Nếu có tiểu đường phải kiểm sóat đường huyết thật tốt.

Tăng huyết áp (THA)

Nếu đã bị THA trước ghép, THA vẫn sẽ tiếp tục sau ghép. Ngoài ra khi bị thải ghép, béo phì, hoặc bản thân các thuốc chống thải ghép cũng gây THA.

Mục tiêu huyết áp cần đạt là phải thấp hơn 130/80 mmHg.
THA thường được kiểm soát tốt nhờ:

- Kiểm soát cân nặng gồm cả hoạt động thể lực đều đặn

- Chế độ dinh dưỡng ít muối

- Dùng thuốc hạ áp đều đặn, đúng chỉ dẫn của thầy thuốc.

Rối loạn mỡ máu (RLMM)

Nhiều bệnh nhân bị RLMM sau ghép thận do phản ứng phụ của các thuốc chống thải ghép, tăng cân, dinh dưỡng không đúng cách, tiền sử gia đình hoặc lười vận động, những bệnh liên quan đến thận gây đạm niệu cũng làm RLMM.

RLMM có thể gây xơ vữa và làm tắt mạch máu, khi biến cố này xảy ra, nguy cơ bệnh tim và đột quỵ tăng lên.
RLMM có thể kiểm soát nhờ:

- Chế độ dinh dưỡng tốt cho tim mạch (nhiều rau, nhiều chất xơ, ít mỡ, ít muối, hạn chế các loại thịt đỏ, không hút thuốc, không uống quá nhiều bia rượu ngoại trừ rượu vang đỏ sẽ có lợi cho tim mạch, thận khi uống vừa phải).

- Vận động thể lực thường xuyên.

- Dùng các thuốc điều chỉnh RLMM.

Ung thư

Người ghép thận có nguy cơ cao bị ung thư hơn người bình thường. Hệ miễn dịch có vai trò quan trọng giúp cơ thể chống lại ung thư. Các thuốc chống thải ghép làm suy giảm chức năng của hệ miễn dịch khiến bệnh nhân ghép thận dễ bị một số loại ung thư. Một số loại thuốc chống thải ghép cũng làm tăng nguy cơ ung thư.

Ung thư da là loại ung thư thường gặp nhất nơi bệnh nhân ghép thận và có thể gây tử vong. Nguy cơ ung thư da và môi tăng lên ở người có da mỏng, sống vùng có nhiều ánh nắng, hoặc đã có tiền sử bị ung thư da.

Để giảm nguy cơ ung thư da cần:

- Tránh tiếp xúc trực tiếp ánh sáng

- Tránh làm sạm da thẩm mỹ

- Thoa kem chống tia cực tím

- Cần nhận biết những nơi có thay đổi trên da, tư khám da và môi đều đặn, và cần đi khám bệnh ngay khi thấy có những bất thường trên da.

Ngoài ra, một số ung thư khác cũng có thể gặp như: ung thư cổ tử cung, vú, đại tràng (ở phụ nữ) và ung thư tuyến tiền liệt, ung thư đại tràng (ở nam giới).

Nói tóm lại, bệnh nhân ghép thận hay ghép tạng nói chung không phải mọi chuyện đều ổn định sau ghép, và cần biết rằng việc theo dõi đều đặn sau ghép, tuân thủ tuyệt đối các điều trị giữ vai trò cực kỳ quan trọng không những cho hoạt động của cơ quan được ghép mà cho cả sức khỏe toàn diện; nếu không, một khi không may bị các biến chứng, nhất là thải ghép, nhiễm trùng, không những có thể làm mất chức năng tạng được ghép mà còn có nguy cơ đe dọa cả tính mạng.

Thành công lâu dài của ghép thận tùy thuộc vào nhiều yếu tố. Bệnh nhân cần phải:

- Gặp thầy thuốc đều đặn và tuân thủ triệt để các lời dặn, chỉ định của thầy thuốc.

- Uống thuốc chống thải ghép hàng ngày đúng liều, đúng thời gian theo chỉ dẫn của thầy thuốc để giữ thận ghép không bị cơ thể loại thải.

- Thăm khám, xét nghiệm theo đúng lịch hẹn để bảo đảm thận ghép hoạt động tốt nhất.

- Giữ cuộc sống lành mạnh gồm ăn uống thích hợp, vận động thể lực và giảm cân nếu cần thiết.

loading