Lọc màng bụng (Thẩm phân phúc mạc)

Lọc màng bụng hay thẩm phân phúc mạc (TPPM) là một phương pháp điều trị suy thận trong đó sử dụng chính màng bụng của bệnh nhân làm màng lọc để lọc máu bên trong cơ thể. Lớp màng bụng dùng để lọc máu được gọi là phúc mạc.

Lọc màng bụng có tác dụng gì đối với bệnh nhân suy thận?

Khi suy thận, thận sẽ giảm hoặc mất dần chức năng bài tiết, chủ yếu là bài tiết nước tiểu và các độc tố được lọc qua thận. Tính chất của phúc mạc là một màng bán thấm, có diện tích lớn, bao bọc toàn bộ khoang trong ổ bụng, diện tích phúc mạc tương đương với diện tích lọc của hai thận, đồng thời hệ thống mạch máu nuôi nhiều nên có thể áp dụng ưu điểm này để lọc màng bụng, giúp thải bỏ các độc tố và nước dư thừa khỏi cơ thể khi thận bị suy đến giai đoạn cuối không còn bảo đảm chức năng này được nữa. Tuy nhiên, thông thường sau 5 năm TPPM, khoảng 60% bệnh nhân phải chuyển qua chạy thận nhân tạo vì màng bụng không còn khả năng lọc. Thời gian này có thể ngắn hơn nếu thường bị nhiễm trùng ổ bụng hoặc sử dụng loại dung dịch có nồng độ đường dextrose cao.

Cách thực hiện

Bác sĩ sẽ đặt một ống mềm, thường làm bằng nhựa sinh học hoặc silicon không gây phản ứng với cơ thể, gọi là ống thông hoặc catheter, vào trong bụng của bệnh nhân một vài tuần trước khi bệnh nhân bắt đầu điều trị. Quá trình này thực hiện thông qua một cuộc phẫu thuật. Ống thông có 2 đầu, một đầu đặt trong ổ bụng, một đầu ra đặt ngoài ổ bụng, ngoài da ở vị trí gần rốn. Sau thời gian từ 2 đến 4 tuần, catheter của TPPM có thể bắt đầu hoạt động. Ngoài thời gian thực hiện thẩm phân, đầu ra được che bằng một nút đậy và có thể đặt dưới lớp áo quần giúp mang tính thẩm mỹ cao hơn.

Khi bệnh nhân bắt đầu điều trị, dịch lọc bao gồm nước, muối, đường loại dextrose và các thành phần trao đổi chất khác sẽ di chuyển từ một túi qua ống thông vào bụng của bệnh nhân. Khi dịch trong túi hết, bệnh nhân có thể tháo túi khỏi ống thông và đậy nắp bảo vệ đầu ra, do đó người bệnh có thể di chuyển tự do và thực hiện các hoạt động một cách bình thường ngoài lúc thay đổi dịch. Trong khi đó, dịch lọc được truyền vào và lưu bên trong ổ bụng, thông qua lá phúc mạc, các chất độc và nước dư thừa sẽ được thải ra khỏi cơ thể của bệnh nhân. Sau một vài giờ, bệnh nhân có thể xả lượng nước thừa chứa các chất trao đổi ra khỏi ổ bụng qua đầu ra vào túi chứa nước thải. Sau đó, bệnh nhân lại tiếp tục với một túi dịch lọc mới, thay đổi túi dịch phải được thực hiện trong một phòng được vệ sinh sạch sẽ.

Quá trình dịch lọc di chuyển vào và ra ổ bụng được gọi là một cuộc trao đổi hay một lần thẩm phân. Hầu hết, người bệnh làm 4-6 lần thẩm phân trong một ngày, hoặc thực hiện quá trình này suốt đêm qua việc sử dụng một máy móc chuyên dụng. Quá trình này diễn ra liên tục, vì vậy bệnh nhân luôn có dịch lọc ngâm trong bụng để trao đổi chất thải và lượng nước dư thừa ra khỏi cơ thể. Để đạt kết quả tốt nhất từ thẩm phân phúc mạc, điều quan trọng là bệnh nhân thực hiện tất cả các lần thẩm phân đúng theo chỉ dẫn của bác sĩ.

>> Xem thêm: Lá đơn đỏ có tác dụng gì! Mua ở đâu tốt nhất hiện nay
>> Xem thêm: Cỏ máu có tác dụng gì! Mua ở đâu tốt nhất hiện nay

Các hình thức thẩm phân phúc mạc

Có hai loại thẩm phân phúc mạc chính, đó là thẩm phân phúc mạc liên tục ngoại trú và thẩm phân phúc mạc chu kỳ liên tục vòng kín được thực hiện liên tục trong đêm bằng máy chuyên dụng.

Thẩm phân phúc mạc liên tục ngoại trú không yêu cầu máy móc chuyên dụng. Bệnh nhân có thể làm TPPM ở nhà, trong phòng riêng, tại văn phòng, khi du lịch với điều kiện vệ sinh sạch sẽ, đủ ánh sáng, không tiếp xúc trong môi trường bụi bẩn, kém vệ sinh để đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Với lọc màng bụng bằng hình thức này, dịch lọc ở trong bụng của bệnh nhân trong một thời gian lọc từ 4-6 giờ, hoặc nhiều hơn. Mỗi lần thay dịch mất khoảng 30 đến 40 phút. Trong quá trình thực hiện thẩm phân, bệnh nhân có thể đọc sách, nói chuyện, xem TV, hoặc ngủ. Thông thường, bệnh nhân thay đổi các túi dịch lọc ít nhất bốn lần một ngày và một lần trong lúc ngủ với dịch lọc trong ổ bụng vào ban đêm mà không cần phải thức dậy để thay dịch lọc. Phương pháp này đã và đang là phương pháp duy nhất ứng dụng tại Việt Nam.

Thẩm phân phúc mạc chu kỳ liên tục vòng kín sử dụng một máy chuyên dụng cho dịch vào và ra khỏi ổ bụng từ 3-5 lần trong đêm trong khi bệnh nhân ngủ. Vào buổi sáng, bệnh nhân có thể thực hiện một lần thẩm phân phúc mạc với thời gian lọc kéo dài bằng suốt thời gian của ngày làm việc. Phương pháp này chưa có ở Việt Nam vì giá của máy khá cao (khoảng 20.00USD).

lọc màng bụng

Ai có thể thẩm phân phúc mạc?

Trước khi bắt đầu, bệnh nhân sẽ được Bác sĩ tư vấn để có thể quyết định hình thức điều trị phù hợp với từng cá nhân dựa trên một số yếu tố: Sức khỏe tổng thể; chức năng thận, chức năng tim mạch, các bệnh lý đi kèm; sở thích cá nhân; tình trạng vệ sinh nơi ở, nơi làm việc; khả năng thực hiện chăm sóc bản thân hoặc sự giúp đỡ từ gia đình. Thêm vào đó, loại trừ những chống chỉ định khiến bệnh nhân không thực hiện được TPPM.

Chống chỉ định tuyệt đối với các trường hợp:

- Xơ hóa phúc mạc hoặc cắt bỏ phúc mạc hơn 50%.
- Rỉ dịch từ ở bụng lên khoang màng phổi.
- Bệnh viêm ruột đang hoạt động.
- Vết sẹo phẫu thuật thành bụng lớn.
- Có khả năng hạn chế để chăm sóc cho chính mình hoặc thiếu hỗ trợ chăm sóc tại nhà.
- Bệnh lý nhiễm khuẩn trong khoang bụng hoặc các tạng trong ổ bụng (viêm phúc mạc, viêm ruột, áp-xe các tạng).
- Rối loạn đông máu nặng.
- Có thai.
- Bệnh hô hấp mạn tính, bệnh nhân đang được thông khí nhân tạo (khi đưa một lượng dịch lớn vào ổ bụng sẽ gây tăng áp lực ổ bụng, nguy cơ gây giảm thông khí phế nang).
- Béo phì nặng.

Chống chỉ định tương đối với các trường hợp: mù, liệt tứ chi, viêm khớp nặng gây tàn tật, các tật nguyền khác về thể chất, chậm phát triển tâm thần, tâm thần, không hứng thú với phương pháp điều trị này, hậu môn nhân tạo, mở thận ra da, phẫu thuật ghép động mạch chủ, viêm phúc mạc do nấm, viêm phúc mạc do lao, bệnh túi thừa, viêm gan, thoát vị, béo phì, bệnh mạch máu ngoại biên.

Khi bệnh nhân được xem là phù hợp với TPPM, bệnh nhân sẽ làm việc với nhân viên y tế chuyên về thẩm phân phúc mạc trong vòng 1-2 tuần để học cách làm thẩm phân phúc mạc liên tục ngoại trú mà không để cho vi khuẩn vào ống thông; theo dõi dịch vào, dịch ra, thời gian trao đổi, tính chất, số lượng, màu sắc dịch; thực hiện việc kết nối dịch trong túi vào ống thông, xả dịch, vệ sinh chung cũng như vệ sinh tại chỗ khu vực đầu ra của ống thông; theo dõi các dấu hiệu bất thường gợi ý đến những biến chứng của TPPM để bệnh nhân cần đến những cơ sở chăm sóc y tế ngay.

>> Xem thêm: Sài đất có tác dụng gì! Mua ở đâu tốt nhất hiện nay
>> Xem thêm: Cây mật gấu có tác dụng gì! Mua ở đâu tốt nhất hiện nay

Thẩm phân phúc mạc sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống của bệnh nhân như thế nào?

Bệnh nhân không thể có cuộc sống hoàn toàn bình thường như trước khi thực hiện thẩm phân, khi chưa bị suy thận giai đoạn nặng. Điều chỉnh những ảnh hưởng của suy thận trên bệnh nhân có thể khó khăn. Bệnh nhân có thể thấy mệt mỏi, thiếu năng lượng, cần phải thực hiện những thay đổi trong công việc hay cuộc sống gia đình và từ bỏ một số hoạt động nhất định. Lịch trình của bệnh nhân sẽ đòi hỏi một số điều chỉnh phù hợp với các lần thẩm phân. Một vài lần mỗi ngày, bệnh nhân phải ngừng các hoạt động bình thường và mất khoảng 30 - 40 phút để thực hiện một cuộc trao đổi dịch. Nếu bệnh nhân làm thẩm phân phúc mạc tự động vào ban đêm, bệnh nhân sẽ phải ngủ sớm để có được thời gian lọc cần thiết đúng theo chỉ định của bác sĩ.

Tuy nhiên, khác với chạy thận nhân tạo, bệnh nhân hoàn toàn không phụ thuộc máy chạy thận cũng như không phải dành nhiều thời gian trong các cơ sở chạy thận. Bên cạnh đó, họ có thể thoải mái thực hiện cách hoạt động cá nhân trong suốt quá trình lọc màng bụng.

Bệnh nhân có thể chơi các hoạt động thể thao nhẹ theo khả năng gắng sức của cá nhân. Nhưng cần lưu ý, việc bơi lội chỉ nên thực hiện ở những nơi có chất lượng nước đạt chuẩn, không nên bơi lội ở sông hồ hoặc những nơi chất lượng không đảm bảo nhằm hạn chế nhiễm trùng.
Cần chú ý tránh nhiễm trùng bằng cách tuân thủ tuyệt đối quy trình thay dịch đã được nhân viên y tế hướng dẫn và tránh dùng thường xuyên các dung dịch có nồng độ dextrose cao để hiệu quả lọc của màng bụng được lâu dài.

Những vấn đề có thể gặp trong thẩm phân phúc mạc và cách xử trí

- Nhiễm trùng là vấn đề thường gặp nhất với thẩm phân phúc mạc (viêm phúc mạc, nhiễm trùng bụng nghiêm trọng), cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ điều trị sớm và kịp thời.

- Rối loạn hấp thu dịch và đường dextrose: Khi dung dịch lọc lưu trong cơ thể quá lâu, nó sẽ chứa đầy chất thải và nước dư thừa quá khả năng loại thải thêm các chất này của màng bụng nếu không được thải bỏ ra ngoài đúng lúc và thay thế dịch mới. Thậm chí, nếu lưu dịch trong bụng quá lâu (> 6 giờ), một số chất thải và nước dư thừa quay trở lại vào cơ thể, làm mất tác dụng điều trị.

- Cơ thể cũng hấp thụ dextrose từ các dịch lọc, có thể gây tăng cân vì đường dextrose chứa nhiều năng lượng.

- Suy yếu các cơ thành bụng gây thoát vị: do lượng dịch quá nhiều ở trong ổ bụng quá lâu gây căng cơ lâu ngày.

- Thẩm phân phúc mạc không hoạt động: Nếu nghi ngờ tình trạng thẩm phâm phúc mạc không hoạt động hoặc tắc ống thông, bệnh nhân cần gặp bác sĩ để thực hiện các nghiệm pháp đánh giá chức năng thẩm phân, kiểm tra định kỳ các xét nghiệm máu giúp bác sĩ điều chỉnh thời gian, chọn loại dịch lọc phù hợp, hiệu chỉnh thuốc cũng như tầm soát các biến chứng lâu dài, cải thiện thời gian sống cũng như chất lượng sống của người bệnh.

- Ngoài ra, bệnh nhân có thể có một thời gian khó khăn do thay đổi chế độ ăn uống trong thời gian đầu. Ăn các loại thực phẩm thích hợp sẽ giúp bệnh nhân cảm thấy tốt hơn và có thêm năng lượng. Nói chuyện với chuyên gia dinh dưỡng chuyên về thận để tìm một chế độ ăn phù hợp cho bệnh nhân cũng như tránh các thức ăn gây hại cho người bệnh. Hiểu biết rõ về chế độ ăn, các loại thực phẩm cần thiết, nhu cầu năng lượng, các thực phẩm cần tránh để giúp kiểm soát bệnh lý tốt hơn.

loading