Chẩn đoán suy tĩnh mạch không phải lúc nào cũng dễ

● Bác sĩ Lê Thanh Phong
Trưởng Đơn vị Phẫu thuật mạch máu
Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM

Bệnh suy giãn tĩnh mạch là một bệnh thường gặp. Tuy nhiên, phần lớn người bệnh không biết về bệnh, do đó không đi khám và điều trị sớm. Theo một nghiên cứu tiến hành năm 2011 tại một số bệnh viện trong nước cho thấy có đến 65% bệnh nhân không biết mình bị bệnh tĩnh mạch (nghiên cứu VCP- Vietnam 2011). Trên thực tế, đôi lúc bệnh suy tĩnh mạch mạn tính rất khó nhận biết, không chỉ đối với bệnh nhân mà ngay cả đối với các bác sĩ.

Chị Lê, 40 tuổi, có triệu chứng khó chịu ở chân, đến khám bệnh với một bác sĩ chuyên khoa mạch máu. Mặc dù khám không thấy bất kỳ một dấu hiệu nào của bệnh suy giãn tĩnh mạch ở chân, nhưng với kinh nghiệm của mình, bác sĩ này chẩn đoán bệnh nhân bị suy tĩnh mạch chi dưới. Sau đó chỉ định cho bệnh nhân đi siêu âm Duplex mạch máu. Kết quả là không có tĩnh mạch giãn hay dòng chảy ngược được phát hiện qua siêu âm mạch máu. Chính sự khác biệt này đã gây ra sự không hài lòng của bệnh nhân đối bác sĩ, làm mất lòng tin của bệnh nhân và tạo sự nghi ngờ lẫn nhau giữa các bác sĩ đồng nghiệp. Vấn đề được đặt ra ở đây là ai là người đúng? Bác sĩ khám bệnh hay là bác sĩ siêu âm?

suy gian tĩnh mạch

Trong y học, thuật ngữ "triệu chứng cơ năng" được dùng để nói đến những than phiền, những cảm giác khó chịu của bệnh nhân do một căn bệnh nào đó gây nên. Những dấu hiệu thực thể là những dấu hiệu liên quan đến bệnh mà ai cũng có thể nhìn thấy hay do các thầy thuốc phát hiện khi khám.

Những triệu chứng cơ năng của bệnh giãn tĩnh mạch thường là cảm giác đau nhức chân và những triệu chứng khó chịu ở chân khác như nặng chân, mỏi chân, cảm giác nóng, ngứa, và co cứng hay chuột rút về đêm. Có những bệnh nhân mô tả khi đứng sẽ có cảm giác tê như máu chảy dồn xuống chân và có cảm giác châm chích rất khó chịu. Những triệu chứng này thường sẽ nặng hơn khi người bệnh đứng lâu hay ngồi lâu và cải thiện khi bệnh nhân gác chân lên cao hay đi bộ. Các triệu chứng này có thể nặng lên trước khi hành kinh. Đa số bệnh nhân sẽ cảm thấy bớt đau và dễ chịu khi mang tất dài hoặc là băng thun. Khi bệnh nhân giảm cân hay tuân thủ một chế độ tập luyện thể dục thường xuyên cho hai chân thì các triệu chứng có thể giảm xuống.

CÁC TRIỆU CHỨNG CỦA GIÃN TÍNH MẠCH

Các triệu chứng này có thể sẽ được chẩn đoán nhầm lẫn là bệnh của xương khớp hay của thần kinh ngoại biên. Tuy nhiên, đặc điểm quan trọng của cảm giác đau và khó chịu do suy tĩnh mạch là sự liên quan đến tư thế và việc băng ép chân.

Nếu các than phiền của bệnh nhân gợi ý bệnh suy tĩnh mạch mạn tính, các bác sĩ thường sẽ cho làm siêu âm mạch máu. Nếu như nguyên nhân của các cảm giác đau và khó chịu được nghĩ là do suy tĩnh mạch nhưng khi siêu âm lại không phát hiện bất thường, thì cũng không có nghĩa là người này không mắc bệnh suy tĩnh mạch. Khi đó cần phải làm lại siêu âm mạch máu trong một thời điểm khác khi mà các triệu chứng trở nên rõ ràng hơn và thường sẽ phát hiện được những bất thường trên siêu âm.

suy giãn tính mạch

Một số nghiên cứu dịch tễ học cho thấy, đối với bệnh suy tĩnh mạch mạn tính, triệu chứng cơ năng ở chân thường không tương quan với dấu hiệu lâm sàng. Điều này có nghĩa là nhiều khi bệnh nhân đau ở chân rất nhiều nhưng khám thì không phát hiện gì hay ngược lại, bệnh nhân có giãn tĩnh mạch ngoằn ngoèo dưới da nhưng không hề có đau nhức hay bất kỳ một triệu chứng cơ năng nào khác.

xem thêm: Điều trị suy giãn tĩnh mạch chi dưới không sẹo

Nghiên cứu về tĩnh mạch Ediburgh ở Anh, tiến hành trên 1500 bệnh nhân có độ tuổi từ 18 đến 64, cho thấy có khoảng 40% bệnh nhân có tĩnh mạch giãn to khi khám bệnh nhưng gần như hoàn toàn lại không có triệu chứng đau hay khó chịu ở chân. Trái lại, có 45% bệnh nhân có than phiền có triệu chứng đau ở chân phù hợp với bệnh suy tĩnh mạch nhưng lại không hề có giãn tĩnh mạch. Tương tự như thế, cũng không có sự liên quan giữa triệu chứng đau và dòng chảy ngược trên siêu âm Doppler mạch máu. Điều này có nghĩa là kết quả siêu âm Doppler tĩnh mạch bình thường không cho phép loại trừ bệnh suy tĩnh mạch mạn tính chi dưới.

Cũng cần phải nhấn mạnh thêm rằng, siêu âm là một phương pháp chẩn đoán mà sự chính xác của nó tùy thuộc rất lớn vào trình độ và kinh nghiệm của người đọc. Không phải bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán hình ảnh nào cũng có thể làm tốt siêu âm mạch máu. Mặc khác, để siêu âm một ca bệnh tĩnh mạch chuẩn mực, bác sĩ siêu âm cần phải rất tỉ mỉ, tốn nhiều thời gian trên từng nhánh tĩnh mạch sâu, nông, hay những nhánh xuyên của chân cũng như làm nhiều nghiệm pháp khác khác nhau ở cả tư thế đứng và nằm mới có thể kết luận tương đối chính xác việc có hay không các bất thường ở dòng chảy tĩnh mạch. Điều này thật sự khó ở điều kiện trong nước, khi mà nơi ít bệnh thì không có điều kiện và ít kinh nghiệm, nơi quá nhiều bệnh thì không có thời gian để thực hiện một siêu âm chẩn đoán chi li như vậy.

Trở lại câu hỏi được đặt ra ở trên, ai là người chính xác trong việc chẩn đoán bệnh? Có thể cả hai bác sĩ đã cùng làm tốt công việc của mình: bác sĩ lâm sàng chẩn đoán đúng bệnh và cả bác sĩ siêu âm làm tốt công việc siêu âm của mình nhưng do tính chất đặc biệt của đau trong suy tĩnh mạch, đau có thể xuất hiện trong giai đoạn sớm của bệnh, ở giai đoạn này chưa có những thay đổi đáng kể của cấu trúc tĩnh mạch nên do đó siêu âm không phát hiện được các bất thường.

Tóm lại, bệnh suy tĩnh mạch hay giãn tĩnh mạch là một bệnh rất thường gặp. Chẩn đoán bệnh đôi khi rất dễ dàng, đó là khi nhìn ở chân thì đã thấy các tĩnh mạch giãn to ngoằn ngoèo. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp chẩn đoán rất khó. Việc chẩn đoán không ra bệnh hay chẩn đoán không chính xác có thể dẫn đến bệnh sẽ ngày càng nặng thêm và ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân và cũng ảnh hưởng đến mối quan hệ thầy thuốc - bệnh nhân, làm ảnh hưởng đến lòng tin của bệnh nhân vào bác sĩ và do đó càng làm khó khăn cho việc điều trị. Một trong những phương tiện chẩn đoán hình ảnh quan trọng để phát hiện suy tĩnh mạch chính là siêu âm Duplex mạch máu với điều kiện là nó được thực hiện một cách tỉ mỉ bởi các bác sĩ siêu âm chuyên về mạch máu. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, chính kinh nghiệm của thầy thuốc kết hợp với việc khai thác tính chất đau ở chân của người bệnh một cách cẩn thận vẫn là yếu tố then chốt trong việc chẩn đoán và quyết định điều trị bệnh.

loading