Tại sao chúng ta bị suy giãn tĩnh mạch?

● Bác sĩ Lê Thanh Phong
Trưởng Đơn vị Phẫu thuật mạch máu
Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM

Bệnh suy giãn tĩnh mạch là một bệnh rất thường gặp. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh có khi lên đến 30% dân số trưởng thành.

Tuy nhiên, người bị bệnh thường tưởng nhầm là mình bị đau cơ xương khớp hay thần kinh tọa. Ngay cả sau khi được các bác sĩ chẩn đoán bệnh, nhiều người vẫn chưa hiểu được bệnh suy giãn tĩnh mạch là bệnh gì, tại sao mình lại mắc bệnh. Khi đó, vai trò của người thầy thuốc là phải giải thích cho người bệnh biết tĩnh mạch là gì và tại sau chúng ta lại mắc bệnh.

Tĩnh mạch chi dưới là gì?

Trong cơ thể con người có hai loại mạch máu chính: động mạch và tĩnh mạch. Động mạch dẫn máu có oxy và chất dinh dưỡng từ tim đi nuôi các cơ quan trong cơ thể. Khi các cơ quan nhận hết chất dinh dưỡng và oxy, máu sẽ theo hệ tĩnh mạch để trở về tim.

Tĩnh mạch cũng có cấu tạo như một mạng lưới bao gồm các cấu trúc hình ống. Các tĩnh mạch nhỏ ở xa sẽ dẫn máu về các tĩnh mạch lớn, sau đó sẽ đổ về tim.

Hệ thống tĩnh mạch chi dưới bao gồm các tĩnh mạch nông, sâu và xuyên.

Tĩnh mạch nông là các tĩnh mạch nằm ở dưới da và bên ngoài các khoang cơ của chân. Các tĩnh mạch sâu đi kèm các động mạch và nằm sâu trong các khoang của cơ của chi dưới, trên đường đi, các tĩnh mạch sâu nhận các nhánh từ tĩnh mạch nông và các nhánh tĩnh mạch từ cơ chân. Cuối cùng là những nhánh tĩnh mạch xuyên, nối từ hệ thống tĩnh mạch nông với hệ thống tĩnh mạch sâu. Bình thường máu tĩnh mạch chảy theo chiều từ dưới lên trên, và từ các tĩnh mạch nông vào các tĩnh mạch sâu bởi các nhánh xuyên.

Hệ tĩnh mạch nông của chân có hai tĩnh mạch chính đó là tĩnh mạch hiển lớn và bé. Tĩnh mạch hiển lớn nhận máu bàn chân từ mắt cá trong và đi theo mặt trong cẳng chân và đùi sau đó đổ vào tĩnh mạch sâu ở ngang nếp bẹn (hình 1- trái). Phía sau, tĩnh mạch hiển bé bắt đầu từ mặt sau của mắt cá ngoài, đi lên trên ở mặt sau cẳng chân và cuối cùng đổ vào tĩnh mạch sâu ở vùng khoeo ở phía sau của khớp gối (hình 1- phải).

giãn tính mạch

Hình 1. Tĩnh mạch hiển lớn, hiển bé và các nhánh.

1: Tĩnh mạch hiển lớn

6: Tĩnh mạch hiển bé

2,3,4,5: Các nhánh bên đổ về thân tĩnh mạch chính

Tại sao chúng ta lại bị bệnh giãn tĩnh mạch?

Bình thường trong lòng tĩnh mạch chi dưới ở dưới nếp bẹn có các van tĩnh mạch và các van này nằm dọc theo chiều dài của tĩnh mạch. Các van này được cấu tạo bởi hai lá van giống như túi hoặc như tổ chim, nằm trong lòng tĩnh mạch, với mặt lõm hướng lên trên. Hai lá van này có một phần dính vào thành tĩnh mạch, phần còn lại tự do trong lòng tĩnh mạch (hình 2).

tĩnh mạch

Hình 2. Cơ chế suy tĩnh mạch chi dưới

- Hàng trên- cơ chế hoạt động của van tĩnh mạch bình thường

- Hàng dưới- khi tĩnh mạch giãn hay các van bị hư hại

Khi chúng ta đứng thẳng, máu trong tĩnh mạch phải thắng trọng lực để chảy về tim. Điều này nhờ vào lực hút từ lồng ngực từ hoạt động hít thở, và sự phối hợp hài hòa của các van tĩnh mạch với các nhóm cơ chi dưới. Cụ thể, khi cơ ở chân co, các van trong tĩnh mạch sẽ mở ra, máu được bơm về tim. Khi cơ ở chân thả lỏng, các van sẽ đóng lại, giúp máu không chảy ngược xuống dưới. Toàn bộ tiến trình này được gọi là bơm tĩnh mạch (hình 2 - hàng trên).

Khi van bị hư, sẽ xuất hiện dòng máu chảy ngược với thông thường (hình 2- hàng dưới). Thay vì chỉ đi từ bàn chân lên tim, một phần máu sẽ đi theo chiều ngược lại. Hậu quả là làm ứ đọng, tăng áp lực trong tĩnh mạch, gây nên tình trạng viêm tĩnh mạch, giãn các tĩnh mạch.

xem thêm: Người bệnh suy tĩnh mạch có nên đi bộ?

Đâu là nguy cơ gây nên tình trạng trên?

Có nhiều yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh tĩnh mạch. Hiểu biết về các yếu tố nguy cơ sẽ hữu ích trong việc chăm sóc và phòng chống bệnh. Có những yếu tố nguy cơ người bệnh không thể thay đổi được ví dụ như giới tính, tuổi tác, di truyền; tuy nhiên có nhiều yếu tố nguy cơ mà người bệnh có thể thay đổi được.

- Di truyền: Các nghiên cứu cho thấy, tĩnh mạch có liên quan đến yếu tố di truyền. Những người có cha và mẹ cùng bị bệnh suy tĩnh mạch, nguy cơ mắc bệnh tĩnh mạch lên đến 90%, nếu chỉ cha hoặc mẹ bị bệnh, nguy cơ giãn tĩnh mạch là 25% đối với nam và 62% đối với nữ.

- Mang thai có liên quan điển hình với suy tĩnh mạch thứ phát. Có nhiều nghiên cứu cho thấy rằng tần suất mắc bệnh tĩnh tăng cao ở những phụ nữ mang thai. Khi mang thai, nội tiết tố trong cơ thể sẽ làm cho các tĩnh mạch bị giãn. Có khoảng 70-80% bệnh nhân sẽ có các tĩnh mạch giãn trong 03 tháng đầu thai kỳ. Đôi khi triệu chứng suy tĩnh mạch là triệu chứng đầu tiên được phát hiện khi có thai. Những người sinh nhiều con, khoảng cách giữa các lần sinh ngắn, nguy cơ bị suy tĩnh mạch càng cao.

- Tuổi cao: Tần suất mắc bệnh suy tĩnh mạch tăng theo tuổi. Khi chúng ta già, các tĩnh mạch cũng già theo. Có những biến đổi ở thành tĩnh mạch được ghi nhận bắt đầu ở tuổi 50 và tăng dần theo tuổi.

- Giới nữ: Giới nữ mắc bệnh tĩnh mạch cao hơn nam giới, có thể do sự khác nhau về nội tiết tố, quá trình mang thai, nghề nghiệp…

- Béo phì: Nhiều nghiên cứu cho thấy béo phì có liên quan đến bệnh giãn tĩnh mạch. Bệnh giãn tĩnh mạch thứ phát từ yếu tố ít vận động và những vấn đề kèm theo của người béo phì.

- Ngoài ra còn một số yếu tố nguy cơ khác như nghề nghiệp với tư thế đứng trong thời gian dài, ngồi lâu hay ngồi chéo chân, mặc quần áo bó sát ở phần trên cơ thể, thường xuyên đi giày cao gót, tăng sinh tuyến tiền liệt, chế độ ăn ít chất xơ gây táo bón… được xem là các yếu tố nguy cơ có thể gây bệnh suy giãn tĩnh mạch.

loading