Xác định suy giãn tĩnh mạch, huyết khối tĩnh mạch nhờ siêu âm mạch máu

● Tiến sĩ Trần Minh Hoàng
Bộ môn Chẩn đoán hình ảnh
Đại học Y Dược TP.HCM

Siêu âm mạch máu (Duplex) đóng một vai trò rất quan trọng không chỉ trong chẩn đoán các bệnh lý về tĩnh mạch mà còn được áp dụng để hỗ trợ trong các phương pháp điều trị tĩnh mạch không xâm lấn và theo dõi sau khi điều trị.

Siêu âm Duplex là gì?

Siêu âm là một phương tiện chẩn đoán được áp dụng rộng rãi trong y khoa do tính hiệu quả, an toàn, dễ thực hiện và không gây đau. Nguyên tắc của siêu âm là sử dụng một đầu dò phát ra tín hiệu âm thanh ở các tần số cao, đi qua các cơ quan trong cơ thể và sau đó nhận tín hiệu được gửi về, chuyển tải qua phần mềm máy tính để phân tích, tái hiện các tín hiệu ghi nhận thành hình ảnh. Qua đó, các bác sĩ có thể diễn giải hình ảnh thu được thành chẩn đoán bệnh.

Doppler là một dạng siêu âm mang tên của một nhà toán học người Áo, người đã phát hiện ra nguyên lý mà nhờ đó có thể khảo sát sự di chuyển của dòng máu trong cơ thể.
Duplex là một dạng kết hợp giữa siêu âm bình thường và Doppler, do đó vừa cho phép khảo sát hình thái, cấu trúc mạch máu, vừa đánh giá được sự chuyển động của dòng máu. Vì thế, siêu âm Duplex rất hiệu quả trong chẩn đoán các bệnh lý về mạch máu nói chung, cũng như bệnh tĩnh mạch nói riêng.

Vai trò của siêu âm trong chẩn đoán bệnh tĩnh mạch

1. Xác định bệnh suy giãn tĩnh mạch chi dưới:

Bệnh lý suy giãn tĩnh mạch nguyên phát có nguồn gốc từ sự hư hỏng các van tĩnh mạch. Khi các van không đóng kín, máu sẽ qua chỗ hở để chảy ngược về phía dưới bàn chân, làm tăng áp lực trong các tĩnh mạch, lâu ngày các tĩnh mạch sẽ giãn to ra.

khối tĩnh mạch

Huyết khối tĩnh mạch

Siêu âm sẽ giúp đánh giá dòng chảy ngược trong các tĩnh mạch nông, các tĩnh mạch sâu nằm giữa các lớp cơ cẳng chân và ngay cả các tĩnh mạch xuyên, nối giữa tĩnh mạch nông và sâu. Khi làm các nghiệm pháp, nếu như dòng chảy ngược ở một đoạn tĩnh mạch nào đó kéo dài hơn thời gian bình thường thì kết luận là có dòng chảy ngược bệnh lý. Dựa vào kết quả siêu âm này và một số dấu hiệu khác, các bác sĩ sẽ có một hướng điều trị phù hợp.

Bên cạnh đó, siêu âm mạch máu còn cho phép đo kích thước của các tĩnh mạch nông bị giãn, đánh dấu ngoài da tương ứng với vị trí các tĩnh mạch bị suy giãn, qua đó các bác sĩ phẫu thuật mạch máu có thể loại bỏ các tĩnh mạch bệnh lý này bằng phương pháp can thiệp khác nhau.
Siêu âm mạch máu để chẩn đoán bệnh suy giãn tĩnh mạch chi dưới nên được tiến hành ở tư thế đứng. Ở tư thế này, các tĩnh mạch chân sẽ giãn ối đa và giúp đánh giá chính xác hơn các dòng máu chảy ngược trong tĩnh mạch.

2. Theo dõi bệnh huyết khối tĩnh mạch sâu và hội chứng hậu huyết khối:

Huyết khối tĩnh mạch là tình trạng hình thành cục máu đông trong lòng tĩnh mạch. Cục máu đông này sẽ lớn dần, gây tắc dòng chảy tĩnh mạch gây phù chân và có thể trôi lên phổi gây thuyên tắc động mạch phổi. Sau đó, các cục máu đông theo thời gian sẽ co nhỏ lại, xơ hóa và dính vào thành tĩnh mạch, làm cho thành tĩnh mạch dày lên, không còn mềm mại, các van có thể bị hư hỏng, mất chức năng… Hậu quả là tạo nên tình trạng suy tĩnh mạch hậu huyết khối.

siêu âm tinh mạch

Hình tĩnh mạch trên siêu âm Duplex

Trong giai đoạn cấp, siêu âm sẽ giúp chẩn đoán qua hình ảnh tĩnh mạch giãn, máu đông trong lòng tĩnh mạch, hay hình ảnh tĩnh mạch không thể đè xẹp như bình thường vì trong lòng có máu đông, không thấy dòng máu chảy trong tĩnh mạch.

Trong giai đoạn mạn tính, siêu âm cho thấy thành tĩnh mạch dày hơn, xơ hóa, tình trạng hẹp lòng tĩnh mạch, tĩnh mạch đè xẹp không hoàn toàn, có dòng chảy ngược kéo dài ở các tĩnh mạch sâu do van bị mất chức năng và các tĩnh mạch nông bị giãn.

xem thêm: Nhận biết mức độ suy giãn tĩnh mạch qua hình ảnh

Ngoài ra, siêu âm mạch máu còn giúp chẩn đoán một số bệnh tĩnh mạch ít gặp khác như bệnh phình tĩnh mạch, dị dạng tĩnh mạch, chèn ép tĩnh mạch, u thành tĩnh mạch...

3. Ứng dụng của siêu âm trong điều trị ít xâm lấn:

tiêm thuốc xơ hoá tĩnh mạch

Tiêm thuốc gây xơ hóa tĩnh mạch bị hư

Bên cạnh vai trò quan trọng trong chẩn đoán bệnh tĩnh mạch, siêu âm mạch máu còn hỗ trợ các thủ thuật điều trị tĩnh mạch. Ngày nay, với sự tiến bộ của khoa học, các bệnh tĩnh mạch ngày càng được điều trị bằng các phương pháp không xâm lấn như chích xơ tĩnh mạch suy giãn, loại bỏ các tĩnh mạch bị suy giãn bằng sóng cao tần, tia laser, hơi nước, nong và đặt stent tĩnh mạch chậu… Khi đó, siêu âm mạch máu sẽ giúp nhận diện các tĩnh mạch cần can thiệp, giúp kiểm tra sự chính xác của các thao tác kỹ thuật qua hình ảnh tương ứng và kiểm tra hiệu quả sau thủ thuật.

Kết luận: Siêu âm mạch máu là một chẩn đoán hình ảnh tin cậy, an toàn, dễ thực hiện trong chẩn đoán và điều trị các bệnh về tĩnh mạch. Tuy nhiên, đây là một phương pháp chẩn đoán mà kết quả của nó tùy thuộc lớn vào trình độ và kinh nghiệm của người thực hiện. Nếu một bác sĩ siêu âm được đào tạo tốt, có kinh nghiệm sẽ một kết quả siêu âm đáng tin cậy hơn là một bác sĩ siêu âm không chuyên về mạch máu.

loading