Chăm sóc dinh dưỡng khi trẻ bị tiêu chảy kéo dài

● BSCKI. Nguyễn Thùy Trang

Tiêu chảy là vấn đề rất thường gặp ở trẻ do nhiều nguyên nhân. Nếu trẻ chỉ bị tiêu chảy cấp trong 1-2 ngày rồi hết thì không có gì phải lo lắng. Tuy nhiên, nếu tình trạng tiêu chảy xảy ra thường xuyên và kéo dài thì cần phải đặc biệt chú ý vì có thể gây ra nhiều hậu quả nặng nề, thậm chí đe dọa tính mạng của trẻ.

Tiêu chảy thường chia làm 3 loại: tiêu chảy cấp, hội chứng lỵ và tiêu chảy kéo dài. Tiêu chảy kéo dài là đợt tiêu chảy cấp kéo dài liên tục từ 14 ngày trở lên. Phân của trẻ thường là sệt, không nhiều nước (nên trẻ bị tiêu chảy kéo dài thường không có nguy cơ mất nước cấp như trong tiêu chảy cấp), trẻ ăn gì đi ra nấy (phân sống), và số lần đi cầu thường phụ thuộc vào số lần ăn vào của trẻ.

Nguyên nhân gây tiêu chảy kéo dài

Tiêu chảy kéo dài thường do nhiều nguyên nhân, trong đó tất cả những tác nhân nhiễm khuẩn gây cho trẻ bị tiêu chảy cấp tính đều có thể chuyển thành tiêu chảy kéo dài.

Những yếu tố làm cho trẻ bị tiêu chảy cấp trở thành tiêu chảy kéo dài là trẻ đang bị suy dinh dưỡng, trẻ đang được nuôi với chế độ dinh dưỡng không phù hợp với lứa tuổi, trẻ hay bị bệnh phải điều trị bằng kháng sinh liều cao kéo dài, hoặc ở những trẻ bị nhiễm trùng đường tiêu hóa nhiều lần… Ngoài ra, một số nguyên nhân có thể hiếm gặp hơn cũng có thể gây ra tình trạng trẻ bị tiêu chảy kéo dài là do cơ thể trẻ bất dung nạp đường lactose có trong sữa, dị ứng với protein của sữa bò…
Những trẻ có nguy cơ cao mắc bệnh tiêu chảy kéo dài thường gặp là trẻ nhỏ dưới 1 tuổi, trẻ không dược nuôi bằng sữa mẹ mà phải thay bằng sữa bò, trẻ có cơ địa sẵn suy dinh dưỡng hay suy giảm miễn dịch…

Trẻ đối mặt với nguy cơ suy dinh dưỡng và bệnh tật sau tiêu chảy kéo dài

Sau thời gian bị tiêu chảy kéo dài, khả năng hấp thu các chất dinh dưỡng của ruột trẻ sẽ bị giảm đi rất nhiều do có tình trạng nhung mao ruột bị teo đi, niêm mạc ruột trở nên phẳng lì..., trẻ sẽ thiếu nhiều những vitamin, khoáng chất cần thiết như vitamin A, D, B, C, Zn, Fe, Ca... và các chất dinh dưỡng thiết yếu như glucid, lipid, protid... cũng không được hấp thu và chuyển hóa đầy đủ.

Tình trạng bất dung nạp hay kém hấp thu carbohydrate có thể xảy ra ngay sau tiêu chảy do sự tổn thương của lớp niêm mạc ruột trong một thời gian dài dẫn đến thiếu hụt các men lactase, sucrose, isomaltase… nên sự hấp thu đường bị rối loạn, vì vậy carbohydrate không được hấp thu, trẻ sẽ có triệu chứng của kém hấp thu carbohydrate như tiêu chảy phân nước, nôn ói, bụng chướng khó tiêu, đau bụng, không thèm ăn, ăn uống kém, dẫn đến chậm phát triển, suy dinh dưỡng…

Trong thời gian dài bị tiêu chảy, cơ thể trẻ còn phải đối phó với nguy cơ bội nhiễm những bệnh nhiễm trùng khác nữa do cơ thể đang bị suy yếu, vì vậy, tình trạng tiêu hao thất thoát năng lượng lại càng nhiều, trẻ lại càng gầy đi….

Thêm vào đó, một số phụ huynh chúng ta còn giữ những tập quán sai lầm là bắt trẻ kiêng ăn, kiêng uống… trong thời gian bị tiêu chảy làm cho trẻ đã mất chất do tiêu ra phân, lại còn không còn được cung cấp trở lại đủ nữa…

Xử trí và chăm sóc dinh dưỡng thế nào khi trẻ bị tiêu chảy?

Điều quan trọng trước tiên là chăm sóc dinh dưỡng thật tốt khi trẻ bị tiêu chảy cấp, không để tiến triển thành tiêu chảy kéo dài.

Các bậc phụ huynh nên nhớ trong thời gian trẻ bị tiêu chảy cấp thì cần phải bù nước và chất điện giải kịp thời cho trẻ bằng gói oresol sau mỗi lần trẻ đi tiêu và cho trẻ uống thêm nhiều nước.

Tăng cường chế độ dinh dưỡng: tăng số bữa ăn phù hợp với lứa tuổi, tăng số lần bú sữa mẹ (nếu vẫn còn bú mẹ), nếu bú sữa ngoài vẫn được tốt và không tăng số lần tiêu chảy sau mỗi lần bú sữa ngoài vào thì vẫn khuyên khích tăng lượng sữa bú…, đôi khi phải cho trẻ sử dụng thêm sản phẩm sữa hoặc thức ăn đặc trị để bù lại phần năng lượng đã mất qua phân.

Theo dõi hoặc tạm ngưng các loại thức ăn, sữa, nước uống mà trẻ sử dụng trước đó xem có phải nguyên nhân làm trẻ bị tiêu chảy xuất phát từ đó hay không. Nhưng nhớ là không bắt trẻ ăn uống kiêng khem quá mức, điều này sẽ làm cơ thể không được cung cấp các chất dinh dưỡng kịp thời trong lúc cơ thể đang thiếu hụt, dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng nhanh chóng, kéo theo nhiều hệ quả nặng nề như đã nói ở trên.

Nếu trẻ bị tiêu chảy cấp mà phụ huynh đã áp dụng các biện pháp chăm sóc dinh dưỡng tại nhà vẫn không cầm thì nên nhanh chóng đưa bé đến khám bác sĩ chuyên khoa để tìm hướng giải quyết ngay, để hạn chế tình trạng mất năng lượng, mất vi chất, giảm hấp thu, biếng ăn, suy dinh dưỡng. Hơn nữa, nếu trẻ có tình trạng bội nhiễm nào đó đi kèm thì các bác sĩ sẽ điều trị, giúp trẻ rút ngắn thời gian bị tiêu chảy, mau hồi phục hơn.

tiêu chảy ở trẻ

Trong trường hợp trẻ đã bị tiêu chảy kéo dài thì phải làm sao?

Trẻ bị tiêu chảy kéo dài phải được theo dõi chặt chẽ, chăm sóc và xử trí như sau:

- Trẻ trên 4 tháng tuổi, không có tình trạng suy dinh dưỡng nặng và không có dấu hiệu nhiễm trùng (sốt, tiêu máu, đừ…) thì có thể để bé được điều trị tại nhà theo sự hướng dẫn và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa: cho trẻ uống nhiều nước (ORS, nước chín, nước dừa tươi...), khuyên khích trẻ bú mẹ nếu còn, nếu đã ăn dặm thì tăng số lượng thức ăn đủ các nhóm dinh dưỡng thiết yếu (đạm, đường, béo, vitamin…) và số lần ăn > 6 lần, nếu uống sữa ngoài thì uống sữa giảm hoặc không có đường lactose.

- Trẻ đã được điều trị tại nhà được 5 ngày: nếu trẻ đã ngừng tiêu chảy thì vẫn giữ nguyên chế độ ăn bú đã hướng dẫn thêm ít nhất là 2 tuần nữa rồi mới đánh giá lại tình trạng tiêu chảy, tăng cân… để cho trẻ có chế độ ăn uống bình thường phù hợp với lứa tuổi của trẻ. Nếu trẻ vẫn còn tiêu chảy, không tăng cân… thì phải cho bé nhập viện điều trị tiếp.

- Nếu trẻ có kèm tình trạng suy dinh dưỡng hoặc bệnh lý nhiễm trùng ngoài đường tiêu hóa đi kèm thì phải điều trị kết hợp.

- Chú ý các loại thuốc hoặc sữa điều trị trẻ bị tiêu chảy phải được sự hướng dẫn của bác sĩ! Có những tình trạng trẻ được người nhà cho uống thuốc cầm tiêu chảy sẽ làm vi khuẩn ứ lại trong đường tiêu hóa nên bệnh sẽ nặng thêm lên.

Đặc biệt lưu ý phải cho đi khám ngay khi trẻ có dấu hiệu trở nặng như sốt, đừ, giảm ăn bú hẳn, phân có máu hoặc khát nước nhiều…

xem thêm: Món ăn bài thuốc tăng cường miễn dịch

Các bậc phụ huynh cần biết rằng tất cả những tác nhân gây tiêu chảy cấp đều có thể gây tiêu chảy kéo dài nhưng không phải là tất cả nếu như:

- Trẻ được điều trị dứt điểm đợt tiêu chảy cấp.

- Trẻ được nuôi dưỡng với chế độ ăn uống phù hợp với lứa tuổi, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm để phòng chống nhiễm trùng tiêu hóa tái phát nhiều lần làm tổn thương niêm mạc ruột không hồi phục được.

- Chăm sóc trẻ để hạn chế tình trạng những bệnh lý nhiễm trùng những cơ quan khác ngoài đường tiêu hóa để trẻ không phải bị điều trị bằng kháng sinh liều cao kéo dài làm rối loạn khuẩn hệ vi sinh đường ruột…

loading