Dùng thuốc trị bệnh đái tháo đường - Đừng coi thường

● PGS.TS.DS. Nguyễn Hữu Đức - Đại học Y Dược TP.HCM

Đái tháo đường (ĐTĐ) hay còn gọi là tiểu đường là rối loạn chuyển hóa do nhiều nguyên nhân, được đặc trưng bởi tình trạng tăng đường huyết mạn tính đưa đến rối loạn chuyển hóa đường, đạm, mỡ và hậu quả là do từ sự thiếu hụt insulin.

Tùy theo tình trạng thiếu hụt insulin, người ta phân biệt có 2 loại ĐTĐ: ĐTĐ týp 1 và ĐTĐ týp 2. Trong ĐTĐ týp 1 có sự thiếu insulin tuyệt đối do tế bào bêta (tế bào tiết ra insulin) của tuyến tụy bị quá trình tự miễn gây hủy hoại hoàn toàn. ĐTĐ týp 1 thường xảy ra ở người trẻ tuổi, và trong điều trị, bắt buộc phải dùng thuốc là insulin (vì vậy, ĐTĐ týp 1 còn gọi là ĐTĐ phụ thuộc insulin). Trong ĐTĐ týp 2, có sự thiếu insulin tương đối do chỉ giảm sự tiết insulin hoặc có sự đề kháng insulin, tức là sự tiết insulin không thiếu nhưng insulin không nhạy cảm, không cho tác dụng trên các cơ quan đích (như mô cơ, mô gan). ĐTĐ týp 2 thường xảy ra ở người trên 40 tuổi và cơ thể bị béo phì. Trong điều trị ĐTĐ týp 2, thông thường không dùng đến insulin mà dùng thuốc hạ đường huyết loại uống (vì vậy, ĐTĐ týp 2 còn được gọi là ĐTĐ không phụ thuộc insulin).

Ngoài 2 loại ĐTĐ vừa kể còn có ĐTĐ trong thai nghén là tình trạng rối loạn dung nạp glucose được phát hiện lần đầu tiên trong thời kỳ mang thai. Trong đa số trường hợp ĐTĐ trong thai nghén, thai phụ sẽ trở lại bình thường sau khi sinh, nhưng vẫn có khoảng 30-50% có nguy cơ bị đái tháo đường thật sự.

Để biết có bị ĐTĐ hay không, nhất thiết ta phải đến bác sĩ để thăm khám và cho làm xét nghiệm đo đường trong máu mới có kết luận chính xác. Một số người nghĩ rằng chẩn đoán bằng cách xem nước tiểu có bị kiến bu do nước tiểu chứa đường (vì có tên bệnh là “tiểu đường” mà!) là không đúng. Khi người bệnh có đường trong nước tiểu đi tiểu kiến bu thì thường là đã ở giai đoạn muộn, nhiều khi đã có biến chứng, đặc biệt đối với ĐTĐ týp 2.

xem thêm: Thay đổi lối sống giúp phòng chống đái tháo đường

Thuốc trị đái tháo đường gồm những gì?

Để điều trị ĐTĐ týp 2 sẽ dùng các nhóm thuốc hạ đường huyết loại uống như sau:

Làm tăng tiết insulin: gồm có nhóm sulfonylurea
(Glibenclamid, glicazid, glimepirid) và nhóm
glitinid (repaglinid,nateglinid).

Cải thiện tình trạng kháng insulin: gồm có nhóm biguanid (chỉ có Metformin) và nhóm thiazolidinedion (hiện nay chỉ dùng Pioglitazon).

Ngăn hấp thu carbohydrate ở ruột: có nhóm thuốc ức chế men alpha-glucosidase như acarbose, voglibose, miglitol.

Ngoài các thuốc kể trên hiện nay còn có các thuốc mới như thuốc tăng cường hoặc bắt chước incretin (exenatid), thuốc ức chế enzym DPP-4 (sitagliptin, vildagliptin).

thuốc điều trị đái tháo đường

Dùng thuốc trị đái tháo đường lưu ý những gì?

- Hợp tác tốt với bác sĩ trong điều trị và thực hiện chế độ dinh dưỡng và luyện tập thể lực.

- Dùng thuốc theo đúng chỉ định đều đặn, liên tục. Nếu muốn dùng thuốc gì khác nên hỏi bác sĩ đang điều trị mình, vì có nhiều thuốc dùng chung với thuốc trị ĐTĐ có thể gây tương tác nguy hiểm.

- Nên biết tự theo dõi đường huyết và phát hiện các biến chứng (như biết triệu chứng của hạ đường huyết: đói, mệt, đổ mồ hôi, bủn rủn tay chân… để xử lý bằng cách uống nước đường, ngậm kẹo) và báo ngay cho bác sĩ khi dùng thuốc có những bất thường.

- Nên hỏi để dùng thuốc đúng cách đối với thuốc hạ đường huyết uống. Như dùng thuốc trước bữa ăn hay sau bữa ăn vì cách dùng sẽ tùy theo thuốc. Như repaglinid nên uống 30 phút trước khi ăn và không uống nếu không ăn, trong khi metformin hoặc pioglitazon nên uống cùng bữa ăn hay ngay sau bữa ăn, acarbose nên uống ngay khi bắt đầu ăn.

- Không tự ý dùng thuốc theo kiểu mới chớm nghi ngờ mình bị bệnh là vội tự mua thuốc trị ĐTĐ để tự chữa. Dùng thuốc không đúng còn nguy hại hơn không dùng thuốc. Hoặc đang dùng thuốc tự ý bỏ thuốc để dùng dược thảo, thuốc Đông y hay phương thức trị liệu nào đó đã được thổi phồng do lời đồn đại, chứ chưa được chứng thực bằng thử nghiệm lâm sàng đúng quy cách khoa học.

Không nên bắt chước uống loại thuốc của người khác, ngưng thuốc vì thấy đường huyết về bình thường, tự ý tăng liều thuốc cho mau khỏi bệnh mà không có ý kiến của bác sĩ điều trị. Cũng không nên bỏ ngang việc dùng thuốc. Đối với bệnh ĐTĐ phải kiên trì dùng thuốc lâu dài để kiểm soát tốt đường huyết, ngưng ngang việc dùng thuốc có khi là nguy hiểm.

loading