Thuốc lá và bệnh đái tháo đường

● PGS.TS. Nguyễn Thy Khuê
Chủ tịch Hội Đái tháo đường và Nội tiết TP.HCM

Từ lâu, thuốc lá đã được biết là yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư phổi và xơ vữa động mạch cùng các biến cố như nhồi máu cơ tim, đột quỵ. Bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) cũng làm tăng biến cố và tử vong tim mạch gấp 2-4 lần so với người không đái tháo đường. Người đái tháo đường hút thuốc lá càng có nhiều nguy cơ bị nhồi máu cơ tim, đột quỵ.

đo nồng độ đường trong máu

Gần đây, nhiều nghiên cứu cho thấy thuốc lá cũng là góp phần gây bệnh ĐTĐ trên người chưa mắc bệnh. Trong một nghiên cứu tổng hợp được công bố gần đây của Trung tâm kiểm soát dịch bệnh tại Mỹ (CDC-Center of Disease Control and Prevention), thuốc lá là tăng nguy cơ bị ĐTĐ 1,37 lần bất kể phái tính, tuổi tác, chủng tộc, trình độ học vấn, chỉ số khối cơ thể (BMI), tiền sử gia đình có ĐTĐ, tình trạng vận động, khẩu phần ăn uống, có uống rượu hay không. Nguy cơ xuất hiện ĐTĐ gia tăng cùng với liều thuốc hút: so với người không bao giờ hút thuốc, người đã từng hút thuốc vẫn tăng nguy cơ ĐTĐ lên 1,14 lần, người hút thuốc tương đối ít (0-15 điếu/ngày) tăng nguy cơ ĐTĐ lên 1,25 lần, người hút thuốc nhiều (≥15 điếu hoặc ≥ 20 điếu/ngày) tăng nguy cơ ĐTĐ 1,54 lần.

hut thuốc ảnh hưởng tới bệnh tiểu đường

Nhiều người hút thuốc để giảm cân vì nghĩ rằng tăng cân sẽ dễ bị đái tháo đường. Một số nghiên cứu cho thấy ngưng hút thuốc làm cho insulin hoạt động hiệu quả hơn, dù có tăng cân đôi chút. Sau khi ngưng hút thuốc, tỷ lệ ĐTĐ có thể cao hơn người không hút thuốc trong thời gian ngắn, nhưng trong vòng 5-10 năm, tỷ lệ xuất hiện ĐTĐ ở những người đã từng hút thuốc lá ngang bằng với người không bao giờ hút. Do vậy, ngưng hút thuốc hoặc không hút thuốc là 1 trong những hành vi quan trọng nhất để phòng ngừa bệnh ĐTĐ.

lượng đường trong máu

Vì sao thuốc lá có liên quan với đái tháo đường?

Trong thuốc lá có chất nicotin, chất này làm cho insulin hoạt động kém hiệu quả. Các hóa chất trong khói thuốc lá gây ra hiện tượng viêm, làm các tế bào bị tổn thương và suy giảm chức năng. Hút thuốc lá cũng làm tăng stress oxít hóa (khi khói thuốc kết hợp với oxygen trong cơ thể), từ đó làm tổn thương tế bào. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh tình trạng viêm và stress oxít hóa làm tăng nguy cơ ĐTĐ. Hút thuốc lá cũng làm tăng nguy cơ béo bụng, béo bụng tăng nguy cơ đái tháo đường vì làm gia tăng nồng độ cortisol. Cortisol là hormon do thượng thận tiết ra, có tác dụng gây đề kháng insulin (giảm hoạt tính của insulin tại các tổ chức), do đó sẽ giảm thu nạp đường vào tế bào gây ra tăng đường huyết. Người hút thuốc lá có nồng độ cortisol trong máu cao hơn người không hút thuốc.

xem thêm: Người đái tháo đường có được uống rượu bia?

Hút thuốc lá ảnh hưởng như thế nào đến người ĐTĐ?

Nicotin làm giảm hiệu quả của insulin, người ĐTĐ đang chích insulin thường sẽ cần liều insulin cao hơn. Như đã nói trên, thuốc lá làm gia tăng nguy cơ xơ vữa động mạch cùng các biến cố tim mạch ở người ĐTĐ nhiều hơn người không ĐTĐ, ngoài ra, hút thuốc cũng làm tăng nguy cơ bệnh thận ĐTĐ, bệnh võng mạc, bệnh thần kinh ngoại vi với các triệu chứng tê, nhức, yếu cơ.

Giảm lượng máu đến chi, gây ra loét chi dưới, dễ nhiễm trùng, có thể đưa đến cắt cụt chi.

Tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu dịch tễ cho thấy tỷ lệ hút thuốc lá ở nam giới khoảng 40-60%. Do đó, ngưng hút thuốc lá hoặc đừng bao giờ hút thuốc lá cần được quảng bá rộng rãi trong cộng đồng để giảm gánh nặng bệnh tất của các bệnh mạn tính không lây, trong số đó có bệnh đái tháo đường.

loading